۲۰ بازی برای درمان بیش فعالی کودکان

معرفی بازی برای افزایش تمرکز کودکان بیش فعال

سال‌ها مطالعه در خصوص سبب‌شناسی و ملاحظات آموزشی در اختلال نقص توجه و بیش فعالی منجر به ارائه دیدگاه‌های مختلفی، هم در مورد علت این بیماری و هم در مورد رویکردهای درمانی این اختلال شده است. پژوهش‌ها حاکی از آن است که تغییر در رفتار کودکان مبتلا به نقص توجه و بیش فعالی زمانی بهترین نتیجه را می‌دهد که چند رویکرد درمانی با هم به کار گرفته شود. کودکانی که هم‌زمان نوروفیدبک، مداخلات دارویی و رفتاری و بازی برای درمان بیش فعالی را دریافت می‌کنند، پیشرفت‌های قابل توجهی پیدا خواهند کرد.

یکی از انواع رفتار درمانی و مدیریت رفتار، در این کودکان انواع بازی درمانی است. به‌خصوص اینکه پژوهش‌ها ثابت کرده‌اند که این نوع درمان عوارض جانبی داروها را ندارد و برای بهبود علائم ADHD مفید است. کودکان در این نوع درمان و به وسیله ابزارها و وسایلی که در اختیار آن‌ها قرار داده می‌شود، می‌توانند تخیلات، پرخاشگری‌ها و سایر مسائل احساسی خود را از طریق بازی و فعالیت‌های ساده مانند نقاشی، مجسمه‌سازی یا هر نوع کار دیگری بیان کنند. در ادامه چندین بازی برای درمان بیش فعالی در کودکان را معرفی می‌کنیم.

برای دریافت نوبت بازی درمانی کودکان بیش فعال از خانم دکتر مهسا ساداتی، می توانید از فرم زیر استفاده کنید:

مزایای بازی برای بیش فعالی کودکان

از نظر روانشناس کودک بازی‌ها جدا از اینکه سرگرمی و گذراندن اوقات فراغت را به همراه دارند، ابزار مهمی برای بهبود رشد کودکان در جنبه‌های مختلف به شمار می‌روند. بازی برای کودکان بیش فعال هم مزایای بسیاری به همراه دارد و در زمینه‌های مختلف به آن‌ها کمک می‌کند. در ادامه به برخی از این مزایا اشاره می‌کنیم.

• بهبود تمرکز و توجه: بسیاری از انواع بازی برای کودکان ADHD می‌توانند به بهبود تمرکز کودک کمک کنند. این بازی‌ها باعث می‌شوند تا کودک در محیطی سرگرم‌کننده تمرکز خود را تقویت کند.
• تقویت عملکردهای اجرایی: بازی هایی که شامل برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری هستند، به خودکنترلی، انعطاف‌پذیری و حافظه کاری کمک می‌کنند.
• تشویق فعالیت فیزیکی: بازی های مناسب کودکان بیش فعال مانند بازی در فضای باز و بازی‌های حرکتی به کودکان مبتلا به ADHD کمک می‌کند تا انرژی خود را به‌خوبی تخلیه کنند و سلامت جسمی بهتری داشته باشند.
• بهبود مهارت های اجتماعی: بازی های گروهی برای کودکان بیش فعال فرصتی فراهم می‌کند تا در محیطی امن و راحت دوستی‌های مورد نظر خود را شکل دهند و با دیگران ارتباط برقرار کنند.
• بازی هایی که شامل رقابت سالم، رعایت نوبت و برد و باخت هستند، به کودکان مبتلا به ADHD کمک می‌کنند تا مدیریت ناامیدی و تکانشگری خود را بهبود دهند.
• تقویت یادگیری: بازی برای درمان کودک بیش فعال به آن‌ها کمک می‌کند تا در محیطی سرگرم‌کننده مهارت‌های مختلف را یاد بگیرند و تمرکز خود را بهبود دهند. 

این مطلب را هم بخوانید: مراقبت از کودکان بیش فعال

بهترین بازی ها برای کودکان بیش فعال

۱. بازی با برگ کاغذ

برای افزایش تمرکز شنیداری و بهبود عملکرد دیکته‌نویسی، در کودکانی که مبتلا به ADHD هستند، می‌توانیم از این بازی استفاده کنیم. به این صورت که یک برگ کاغذ جلوی دهان خود می‌گیریم و کلمه‌ای را به آرامی می‌گوییم. سپس از کودک می‌خواهیم آن کلمه را به ما بگوید. البته دقت کنید که دلیل کاغذ گرفتن جلوی دهان، این است که از لب‌خوانی کودک جلوگیری شود. زیرا اگر کودک بتواند لب‌خوانی کند، دیگر توجه و دقتی به خوب گوش‌دادن نشان نمی‌دهد.

۲. اسباب‌بازی‌های کمک‌کننده

در این نوع بازی برای درمان بیش فعالی کودکان، می‌توانید عروسک‌هایی در اختیار آنان قرار دهید. این عروسک‌ها به عروسک خیمه‌شب‌بازی معروف هستند. با کمک این عروسک‌ها کودکان می‌توانند احساساتشان را هنگام عصبانیت، غمگین بودن یا شاد بودن تغییر دهند. عروسک بسته به دلخواه کودک می‌تواند هر زمان که بخواهد با صدای احمقانه‌ای صحبت کند، ناراحت باشد یا بخندد. در هر صورت کودکان می‌توانند موقعیت‌هایی را که دوست دارند طراحی کرده و با آن احساساتشان را بیان کنند.

۳. بازی با یک لیوان آب

در این بازی یک لیوان آب سر خالی به کودک می‌دهیم و از او می‌خواهیم مسافت حدود یک متر را با این لیوان آب برود و برگردد که البته باید مواظب باشد که آب درون لیوان بیرون نریزد. این بازی برقراری و حفظ تعادل بین دست، پا و چشم کودک را قوی می‌کند و می‌تواند در تمرکز او تاثیرگذار باشد. بعد از چند روز می‌توانیم به یک مرحله سخت‌تر برویم و از کودک بخواهیم که با همان لیوان آب از سه یا چهار پله بالا و پایین برود.

۴. بازی فوت کردن شمع

در این بازی از کودک می‌خواهیم شمعی را که روشن کرده‌ایم فوت کند، البته بدون خاموش شدن شعله، یعنی فقط شعله شمع حرکت کند ولی خاموش نشود. این بازی در تمرکز و دقت کودک تاثیرگذار خواهد بود. اما ممکن است مانند بازی‌های دیگر برای بچه‌ها سخت باشد، ولی کودک با تمرین و تشویق موفق به انجامش خواهد شد.

۵. بازی فانتزی

زمانی که کودک از یک موقعیت عصبانی است، می‌توانیم با ایجاد یک بازی فانتزی، احساسات ناامیدی و ناکامی را برطرف کنیم. بیشتر اوقات این احساسات باعث بروز رفتارهای ناخوشایند می‌شوند.

به طور مثال کودک از اینکه به دلیل مناسب‌ نبودن هوا نمی‌تواند به باغ وحش برود، عصبانی است. به‌جای توضیح درباره وضعیت آب‌وهوا و نامناسب بودن آن، به کودک پیشنهاد ساختن یک باغ وحش کوچک در حیاط را بدهید. از او بپرسید که دوست دارد چه حیواناتی را در آن قرار دهد. سپس از او بخواهید که یک تصویر از باغ وحشی که درست کرده، بکشد.

یادتان باشد که در کنار بازی‌ها و فعالیت‌های مختلف، می‌توانید با درمان بیش فعالی با نوروفیدبک سرعت بهبود کودک را بسیار بیشتر کنید.

۶. بازی ایفای نقش شخصیت‌های داستان

تصور کنید قبل از خواب در حال خواندن کتاب هستید و سطح انرژی کودک هنوز بالا است. در اینجا سعی کنید قسمتی از داستان را به صورت نمایشی با هم اجرا کنید. به عنوان مثال با هم بخزید، خودتان را به جای پلنگ قصه بگذارید یا به او بگویید که نقش پرنسس قصه را بازی کند و با کمک یکدیگر اتفاقات داستان را اجرا کنید. این فعالیت جسمانی به کودک شما کمک می‌کند تا هم انرژی‌اش را در جهت مثبت به کار بگیرد و هم روی حرکات هماهنگ خود با متن داستان تمرکز داشته باشد. به علاوه، او می‌تواند ماجراهای داستان را برای چند دقیقه در حافظه‌اش حفظ کرده و آن را اجرا کند.

۷. بازی یخ زدگی

همان‌طور که می‌دانید خیلی سخت می‌توان کودک بیش فعال را برای چند ثانیه سر جایش نگه داشت و نشاند. به او بگویید که می‌خواهید بازی یخ‌زدگی را با هم انجام دهید. در این بازی او شروع به بازی و فعالیت می‌کند و وقتی شما می‌گویید: «یخ بزن»، او در همان حالت برای چند ثانیه باقی می‌ماند. می‌توانید در ابتدا از ۱۰ ثانیه شروع کنید. اگر توانست در این حالت باقی بماند، نوبت شما می‌رسد ولی اگر نتوانست، آن‌قدر باید بازی را ادامه دهید تا بتواند ۱۰ ثانیه یخ بزند.

حال اگر کودکتان از این بازی خسته شد، روند بازی را عوض کنید. یعنی اگر او نتوانست برای مدت ۱۰ ثانیه در حالت یخ‌زدگی باقی بماند، به او بگویید: «نه نشد! حالا نوبت من است.» با این روش او در ادامه بازی، تلاش بیشتری برای یخ‌زدگی خواهد کرد. وقتی او توانست برای ۱۰ ثانیه یخ بزند، روند بازی را تغییر دهید. می‌توانید به او بگویید: «حالا می‌خواهیم یک نمایش افسانه‌ای بازی کنیم. تو در حالت خواب یا یخ‌زدگی باقی می‌مانی تا من به تو فوت کنم یا تو را ببوسم یا و آن وقت می‌توانی از این حالت خارج شوی.»

بازی درمانی کودکان به آن‌ها فرصت می‌دهد تا در میحطی ساده و راحت بتوانند احساسات خود را بهتر پردازش کنند و از طرفی درمانگر می‌تواند بهتر رفتارها و کارهای کودک را زیر نظر داشته باشد.

۸. بازی سایمون می‌گه

در این بازی شخصی نقش سایمون را بازی می‌کند و دستوراتی را به بچه‌ها می‌دهد. برای مثال «سایمون می‌گه چشمان خود را ببندید، بینی خود را بگیرید، بنشینید، بلند شوید و غیره» کودکان باید این دستورات را اجرا کنند و کسی که اشتباهی انجام دهد از بازی کنار می‌رود. این بازی به بهبود مهارت گوش‌دادن، تمرکز بهتر و کنترل رفتارهای تکانشی کودک بیش فعال بسیار کمک می‌کند. کودک باید در برابر دستوراتی که با «سایمون می‌گه» شروع نمی‌شود، مقاومت کند که این باعث بهبود تمرکز در او می‌شود. 

۹. بازی های کارتی حافظه

از دیگر بازی های مناسب کودک بیش فعال می‌توان به بازی‌های کارتی حافظه اشاره کرد. در این بازی بازیکنان به نوبت دو کارت را برگردانند تا کارت‌های مشابه را پیدا کنند. از مزایای این بازی می‌توان به بهبود حافظه و تمرکز اشاره کرد. همچنین کودک باید سعی کند که تصاویر را بشناسد و آن‌ها را به خاطر بسپارد، بنابراین پردازش شناختی او هم تقویت می‌شود.

۱۰. بازی عبور از موانع

یکی دیگر از بهترین بازی ها برای درمان بیش فعالی عبور از موانع است. می‌توانید از اشیای مختلف کمک بگیرید و مسیری با مانع برای کودک درست کنید. کودک باید با رعایت قوانین خاصی از این موانع عبور کند. این بازی برای کودکان بیش فعال باعث بهبود هماهنگی فیزیکی، توجه و تمرکز و پیروی از دستورات چندمرحله‌ای می‌شود. از طرفی یک انتخاب عالی برای فعالیت‌های فیزیکی و تخلیه انرژی کودک به شمار می‌رود.

این مطلب را از دست ندهید: باورهای اشتباه درباره بیش فعالی در کودکان

۱۱. بازی بینگو کارتی

در این بازی می‌توانید یک سری کارت تهیه کنید که روی هر کدام کار مشخصی نوشته شده است. کودک با برداشتن کارت‌ها باید دستورالعمل آن را اجرا کند و کارهای انجام‌شده را علامت‌گذاری کند. این کار به بهبود توجه کودک کمک می‌کند و باعث می‌شود که کودک دارای ADHD بتواند در یک زمان روی یک فعالیت تمرکز داشته باشد. 

۱۲. پازل بازی برای بیش فعالی کودکان

از دیگر بازی های کاربردی برای بهبود کودک بیش فعال، می‌توان به پازل‌ها اشاره کرد. پازل‌ها مدل‌های مختلفی دارند و از طرح‌های ساده تا مدل‌های سه‌بعدی پیچیده‌تر را در بر می‌گیرند. پازل‌ها به کودک کمک می‌کنند تا تمرکز و توجه خود را بهبود دهند و از طرفی مهارت‌های حل مسئله را یاد بگیرند. 

۱۳. بازی نور سبز، نور قرمز

این بازی هم یکی از انواع هیجان‌انگیزی بازی برای کودکان بیش فعال است که اجرای ساده‌ای دارد. ابتدا مسیری را در نظر بگیرید که کودک باید آن را طی کند و به خط پایان برسد. با نور سبز کودک می‌تواند حرکت کند و با نور قرمز باید بایستد. تغییر نورها آنقدر تکرار می‌شود تا کودک به خط پایان برسد. این کار به کودک در توجه به تغییر رنگ‌ها و تمرکز روی حرکت و ایستادن کمک می‌کند. بنابراین با کمک این بازی خودکنترلی کودک بهبود پیدا می‌کند و رفتارهای تکانشی خود را کاهش می‌دهد.

۱۴. بازی پانتومیم برای بیش فعالی

یکی دیگر از بازی‌های جذاب برای کودکان بیش فعال پانتومیم است. در این بازی یک نفر باید کلمه یا عبارتی را بدون صحبت کردن اجرا کند و دیگران آن را حدس بزنند. این بازی به بهبود مهارت‌های اجتماعی، تقویت ارتباط غیرکلامی، توجه به دیگران، تمرکز روی رفتارها و نقش‌ها و تفسیر آن‌ها بسیار کمک می‌کند. 

۱۵. کتاب‌های رنگ‌آمیزی برای کودکان بیش فعال

همان‌طور که می‌دانید کمبود توجه و تمرکز یکی از علائم بیش فعالی در کودکان است. از دیگر انواع بازی برای بهبود بیش فعالی می‌توان به رنگ‌آمیزی اشاره کرد. کتاب‌های رنگ‌آمیزی نیاز به توجه و تمرکز زیادی دارند و کودک می‌تواند زمان رنگ‌آمیزی آرامش و تمرکز خود را بهبود دهد و مهارت‌های حرکتی ظریف را توسعه دهد.

۱۶. بازی تقلید از رهبر گروه

در این بازی یک سرگروه مشخص می‌شود که کارهایی را انجام می‌دهد. کودک باید با سرعت بالا این کارها را تقلید کند. این کارها می‌تواند شامل دست‌زدن، پریدن یا رقصیدن باشد. انجام این بازی می‌تواند تمرکز، هماهنگی و بهبود و کنترل تکانه‌ها را تقویت کند. کودک باید به رهبر گروه توجه کند و روی اجرای حرکت‌ها تمرکز داشته باشد.

۱۷. بازی رقص فریز

برای انجام این بازی یک موسیقی پخش کنید و از کودک بخواهید برقصد، هنگامی که موسیقی متوقف می‌شود، او باید در جای خود منجمد شده و بی‌حرکت بایستد. این بازی یکی از بهترین بازی ها برای کودکان بیش فعال است می‌تواند فعالیت بدنی را با خودکنترلی ترکیب کند. بنابراین به کودکان کمک می‌کند تا تعادل و هماهنگی خود را بهبود دهند و از طرفی رفتارهای تکانشی خود را بهتر کنترل کنند. 

۱۸. بادکنک را در هوا نگه دارید

یکی دیگر از انواع بازی ها برای درمان بیش فعالی در کودکان، این بازی جذاب است که بچه‌ها باید یک بادکنک یا توپ را روی هوا نگه دارند و از برخورد آن با زمین جلوگیری کنند. می‌توانید با چالش‌هایی مانند نگه داشتن بادکنک تا ۳۰ ثانیه، بازی را هیجان‌انگیز‌تر کنید. این بازی به هماهنگی بین چشم و دست بسیار کمک می‌کند و از طرفی به بهبود تمرکز و تقویت کار گروهی منجر می‌شود.  

۱۹. بازی تداعی کلمه برای کودکان بیش فعال

در این بازی که بهتر است به صورت گروهی برگزار شود، هر بازیکن به نوبت کلمه‌ای را می‌گوید که باید به کلمه بازیکن قبلی مربوط باشد. برای مثال اگر کسی کلمه «گربه» را به زبان بیاورد، نفر بعدی باید کلمه‌ای مرتبط با آن به زبان آورد مانند «میو». این بازی به تفکر سریع بسیار کمک می‌کند و از طرفی باعث بهبود مهارت‌های کلامی کودک و تمرکز او می‌شود. کودک باید در مدت زمان کمی به کلمه فکر کند و سریع کلمه مرتبط با آن را پیدا کند. 

۲۰. داستان سرایی

در این بازی شما یک جمله می‌گویید و کودک باید برای آن داستانی بسازد و آن را ادامه دهد. می‌توانید این بازی را به صورت گروهی انجام دهید و هر کودک جمله‌ای به داستان اضافه کند. این کار علاوه بر بهبود دایره واژگان و مهارت‌های کلامی کودک، به توجه و تمرکز بچه‌ها بسیار کمک می‌کند. زیرا آن‌ها باید داستان را به خاطر بسپارند و آن را ادامه دهند.

این مطلب را هم بخوانید: بیش فعالی چیست؟

سخن پایانی

 این بازی‌ها برخلاف ظاهر ساده‌ای که دارند، برای بچه‌های مبتلا به نقص توجه و بیش فعالی، بسیار سخت هستند. زیرا این بازی‌ها تاثیر مستقیمی روی مغز بچه‌ها می‌گذارند و باعث ایجاد تمرکز، تقویت حافظه، دقت و بیان احساسات می‌شوند. معمولا بچه‌ها خیلی زود از انجام این بازی‌ها خسته می‌شوند. این خستگی را می‌توانیم با شاد کردن محیط بازی و فشار نیاوردن به کودک کمتر کنیم.

اگر کودک برای اولین بار در یکی از بازی‌ها متوجه توضیحات ما نشد یا احساس کردیم که اشتیاقی برای انجام بازی ندارد، در این شرایط بهتر است که ما اول این بازی را انجام دهیم تا برای کودک قابل فهم شود. همچنین می‌توانیم از بقیه فرزندان خانه یا دوستان کودک بخواهیم تا این بازی را به صورت نوبتی انجام دهند. در این مطلب سعی کردیم انواع بازی برای درمان بیش فعالی کودکان را آموزش دهیم. شما تجربه کدام بازی‌ها را دارید؟ تجربه‌ها و نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول