چرا کودک کتک می زند؟ با کودکی که کتک می زند چه کنیم؟

بسیاری از رفتارهای کودکان ممکن است برای اطرافیان و به‌خصوص والدین گیج‌کننده یا نگران‌کننده باشد. یکی از این رفتارها کتک زدن دیگران است که بسیاری از کودکان به‌ویژه در سنین پایین آن را انجام می‌دهند. بسیاری از والدین می‌پرسند که چرا کودک دیگران را کتک می‌زند و چه واکنشی باید در برابر او داشته باشیم. باید گفت که کتک زدن کودک می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد که باید ابتدا ریشه‌های این رفتار را پیدا کنیم تا با توجه به نوع مشکل بتوانیم راهکارهای مناسب را برای کاهش این رفتار ارائه دهیم. در این مطلب عوامل موثر در این مسئله را مرور می‌کنیم و بررسی می‌کنیم که چرا کودک کتک می زند و در برابر دست بزن کودک باید چه واکنشی داشته باشیم.

علت کتک زدن کودکان چیست؟

باید گفت که وقتی کودک شروع به کتک زدن دیگران می‌کند، به‌ویژه در سنین پایین سوء نیت عمدی ندارد و این رفتار نشان‌دهنده موضوع مهم‌تر و اساسی‌تر است. از نظر روانشناس کودکان لگد زدن، گاز گرفتن یا کتک زدن اطرافیان می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات دیگری باشد. بنابراین بهتر است قبل از هرچیزی به پاسخ این سوال برسیم که چرا کودک کتک می‌زند.

مشکل در بیان احساسات

کودکان خردسال به‌خصوص بچه‌های یک تا ۴ سال مهارت‌های زبانی محدودی دارند و ممکن است وقتی که احساس خستگی یا کسالت می‌کنند، به کتک زدن دیگران روی بیاورند. از طرفی بچه‌ها با رشد کردن، احساسات مختلفی را تجربه می‌کنند، اما نمی‌توانند احساساتی مانند ناامیدی، خشم و عصبانیت، حسادت یا غمگینی خود را به‌خوبی بروز دهند. بنابراین کودک برای اینکه احساسات خود را نشان دهد، دیگران را کتک می‌زند. 

جلب توجه دیگران

از دیگر دلایل اینکه چرا کودک کتک می‌زند، باید به نیاز به جلب توجه اشاره کرد. برخی از کودکان می‌بینند که رفتارهای پرخاشگرانه و کتک زدن دیگران، می‌تواند توجه همسالان یا والدین را به خود جلب کند. بنابراین ممکن است از این راه برای دریافت توجه دیگران کمک بگیرد. بسیاری از کودکانی که احساس نادیده گرفته شدن می‌کنند، برای جلب توجه، شروع به کتک زدن دیگران خواهند کرد. 

تقلید کتک زدن کودک از اطرافیان

باید گفت که بسیاری از کودکان رفتارهای خود را از محیط اطراف الگوبرداری می‌کنند. کودکان چیزهایی را که در خانه، مدرسه، تلویزیون و رسانه‌ها می‌بینند، تقلید می‌کنند. اگر کودک ببیند که بزرگسالان، دوستان یا خواهر و برادر دیگران را کتک می‌زنند و از تنبیه بدنی استفاده می‌کنند، او هم یاد می‌گیرد که برای اعمال قدرت یا رسیدن به خواسته‌های خود دیگران را کتک بزند. 

توصیه می‌کنیم نحوه برخورد با کودک پرخاشگر را هم بخوانید.

چالش‌ها و اختلالات حسی و رشدی

کودکانی که به مشکلات پردازش حسی مانند اوتیسم مبتلا هستند، ممکن است در هنگام تحریکات بیش‌ازحد یا تغییر در روتین خود رفتارهای پرخاشگرانه داشته باشند و دیگران را کتک بزنند. همچنین برخی از کودکان مانند بچه‌های بیش‌فعال نمی‌توانند رفتارهای تکانشی خود را به‌خوبی کنترل کنند و به همین دلیل کودک دیگران را کتک می‌زند. 

فقدان مهارت‌های اجتماعی

بسیاری از کودکان نمی‌دانند که چطور باید اختلاف نظر را به طور مسالمت‌آمیز برطرف کنند. آن‌ها ممکن است برای نوبت‌گیری، اشتراک‌گذاری یا از بین بردن تعارض‌ها ناتوان باشند و کودک به کتک زدن دیگران متوسل شود. این کودکان معمولا راه‌های مناسب و جایگزین برای رسیدگی به اختلاف و تعارض را بلد نیستند.

نیازهای عاطفی برآورده نشده

یادتان باشد که رفتارهای کودک نشان‌دهنده احساسات و نیازهای درونی او هستند. بنابراین وقتی کودک کتک می زند، می‌تواند نشان‌دهنده استرس و اضطراب، ضربه روحی یا ناراحتی عاطفی باشد. بسیاری از کودکان از والدین خود محبت و حمایت کافی دریافت نمی‌کنند و این فقدان را با کتک زدن دیگران جبران می‌کنند. همچنین باید گفت که مشکلات و تغییرات بزرگ در زندگی کودک مانند طلاق والدین، تولد خواهر یا برادر جدید، جابه‌جایی خانه یا اذیت و آزار فیزیکی می‌تواند منجر به کتک زدن کودک شود. بنابراین باید علت بهانه گیری کودک را پیدا کرده و شرایط را بهبود دهید.

آزمایش کردن مرزها و چارچوب‌ها

برخی از کودکان دیگران را کتک می‌زنند تا واکنش بزرگ‌ترها و اطرافیان را ببینند. آن‌ها می‌خواهند میزان قدرت و کنترل خود را آزمایش کنند. بنابراین اگر کودک برای این رفتارش پیامدهای ثابتی دریافت نکند، ممکن است کتک زدن را دوباره ادامه دهد. 

اگر می‌بینید که کودک داد و فریاد می‌کند، بهتر است به دنبال یافتن دلیل جیغ زدن کودک باشید.

با کودکی که کتک می زند چه کنیم؟

احتمالا حالا که علت کتک زدن کودک را دانسته‌اید، بهتر بتوانید راهکارهای مناسب برای برخورد با کتک زدن کودک را پیدا کنید. در ادامه راهکارهای عملی برای دست بزن کودک ارائه می‌دهیم تا بتوانید رفتار فرزندتان را رو به بهبودی ببرید.

واکنش فوری در برابر کتک زدن کودک

• آرام و قاطع بمانید. از فریاد زدن یا جواب‌دادن به کودک خودداری کنید، زیرا این کار پرخاشگری را تقویت می‌کند. سعی کنید قاطعیت خود را حفظ کنید و به کودک بگویید که نباید کتک بزند. 
• کودک را از موقعیت دور کنید. اگر کودک دیگری را کتک می‌زند، فورا آن‌ها را جدا کنید. او را از محل دور کنید و اجازه دهید کمی آرامش خود را به دست آورد. 
• بعد از اینکه کودک آرام‌تر شد، به او یاد دهید که از فرد مقابل عذرخواهی کند و مسئولیت کارش را بپذیرد.

آموزش رفتارهای جایگزین

• به احساسات مختلف کودک برچسب بزنید و به کودک کمک کنید تا درک بهتری از احساسات خود داشته باشد. به او کمک کنید هنگام عصبانیت بتواند احساس خود را بیان کند و از عبارت‌هایی مثل «من عصبانی هستم»، «من به فضای خصوصی نیاز دارم» و «نوبت من است» استفاده کند.
• با کمک بازی‌های نقش‌آفرینی موقعیت‌ها و سناریوهایی را تمرین کنید که به جای کتک زدن از راه دیگری برای کاهش عصبانیت استفاده می‌کنید. 
• تقویت مثبت را فراموش نکنید. جایی که کودک خود را کنترل می‌کند یا با موقعیت‌های دشوار کنار می‌آید، او را تشویق و تحسین کنید. می‌توانید از نمودارهای پاداش و امتیاز استفاده کنید تا انگیزه کودک حفظ شود. 

این مطلب را از دست ندهید: آموزش مهارت های مقابله ای به کودکان

محرک‌ها را بشناسید

گفتیم که در بسیاری از موارد کودک به دلایل مختلفی دیگران را کتک می‌زند.

• بهتر است محرک‌های این رفتار را در کودک شناسایی کنید و تا جایی که می‌توانید از وقوع آن‌ها جلوگیری کنید. برای مثال دقت کنید که کودک هنگام گرسنگی و خستگی دیگران را کتک می‌زند یا وقتی که کسی او را آزار می‌دهد این رفتار را انجام می‌دهد؟ سعی کنید محیط اطراف کودک را مدیریت کنید تا از عصبانی شدن و پرخاشگری جلوگیری شود. 
• فعالیت‌های فیزیکی متنوع و بازی‌های مختلف را تشویق کنید. این کار انرژی بچه‌ها را در مسیر درستی تخلیه می‌کند.
• به آن‌ها کمک کنید تا خشم و عصبانیت خود را با راه‌های سالم بروز دهند. نوشتن و پاره کردن کاغذ، فشار دادن بالش، ضربه زدن به پتو از جمله این موارد است. می‌توانید از توپ‌های استرس، اسلایم یا خمیر بازی هم کمک بگیرید.
• قبل از تشدید درگیری کودک با دیگران وارد عمل شوید. در صورت افزایش تنش‌ها می‌توانید حواس کودک را به فعالیت‌های دیگر پرت کنید. 

تنظیم پیامدهای ثابت و واضح

• پیامدهای طبیعی: به کودک بگویید که در صورتی که دوستش را بزند، بازی را از دست می‌دهد. 
• زمان استراحت و کاهش تنش: اینجا بنشینید تا آرام‌تر شوید.
• از دست دادن امتیازها: محروم شدن از بازی یا تماشای فیلم

مراقب رفتارهای خود باشید

مهم ترین کار برای اینکه بدانید با کودکی که کتک می زند چه کنید، توجه به نوع رفتار خودتان است. یادتان باشد که کودک از شما الگوبرداری می‌کند. بنابراین کتک زدن یا فریاد زدن به او نشان می‌دهد که این رفتارها اشکالی ندارند. روش‌های کاهش عصبانیت و مدیریت احساسات را به کودک نشان دهید تا او بتواند به مرور آن‌ها را یاد بگیرد. 

توجه به علت اصلی کتک زدن کودک 

در کنار راهکارهایی که گفتیم، فراموش نکنید که برطرف کردن علت اصلی کتک زدن کودک اهمیت بسیاری دارد. بنابراین باید با دقت این دلیل را بشناسید تا بتوانید آن را تا جایی که می‌توانید بهبود دهید.

• اگر کودک دنبال جلب توجه است، در زمان آرامش به او توجه مثبت و ابراز محبت بیشتری داشته باشید. 
• اگر کودک پرخاشگری را از دیگران تقلید می‌کند، سعی کنید او را در معرض مشاهده کتک‌کاری‌ها قرار ندهید. 
• کودکانی که دچار مشکلات و اختلالات پردازش حسی هستند، باید از متخصص و درمانگر خبره کمک بگیرند. 
• اگر کودک اضطراب، تروما یا اتفاقات دشوار را تجربه کرده است، مشاوره فردی کودکان یا بازی درمانی می‌تواند برای او مفید باشد.

کمک گرفتن از روانشناس کودک

اگر نمی‌دانید چه راهی برای کودک شما مناسب‌تر است یا اینکه راهکارها برای شما نتیجه موثری نداشت، بهتر است از بهترین روانشناس کودک در تهران یا شهر خود کمک بگیرید. همچنین اگر کودک پرخاشگری‌های مکرر، شدید و خطرناکی دارد، بهتر است حتما با روانشناس کودک مشورت کنید. آسیب زدن به حیوانات بدون ناراحتی و پشیمانی، مشکلات خواب و سرکشی‌های شدید نیز از جمله علائمی هستند که بهتر است روانشناس کودک آن‌ها را بررسی کند.

سخن پایانی

وقتی که کودک دیگران را کتک می‌زند، والدین آشفته و پریشان می‌شوند و به همین دلیل شناسایی دلیل کتک زدن کودک بسیار اهمیت دارد. یادتان باشد که تغییر رفتار زمان می‌برد، بنابراین صبور و ثابت‌قدم باشید و به جای تنبیه بر آموزش و تقویت مثبت رفتار تمرکز داشته باشید. بیشتر کودکان با افزایش سن بهتر ارتباط برقرار می‌کنند و به همین دلیل کمتر دیگران را کتک می‌زنند. یادتان باشد که در این مواقع آرامش خود را حفظ کنید و کودک را تنبیه بدنی نکنید، زیرا این کار نتیجه عکس می‌دهد و رفتار بد را تقویت می‌کند. در این مطلب سعی کردیم دلیل اینکه چرا کودک کتک می زند را بیان کنیم و راهکارهایی برای برخورد با کتک زدن کودک ارائه دهیم. کلینیک دکتر ساداتی در کنار شما است تا بتوانید فرزندپروری بهتری داشته باشید.