نحوه برخورد با دانش آموز بیش فعال؛ راهکارهایی برای معلمان

بیش‌فعالی یکی از اختلالاتی است که بسیاری از کودکان ممکن است به آن مبتلا شوند. نحوه رفتار و برخورد با دانش آموزان بیش فعال در مدرسه و کلاس درس می‌تواند برای مربیان و معلمان چالش‌برانگیز و دشوار باشد. این دانش‌آموزان ممکن است سطح انرژی بسیاری بالایی داشته باشند یا رفتارهای تکانشی از خود نشان دهند. به همین دلیل ممکن است تمرکز کردن روی دروس و ماندن در کلاس برایشان دشوار باشد یا در حالت‌های شدیدتر محیط کلاس را مختل کنند. بنابراین مربیان و معلمان باید استراتژی‌ها و راهکارهایی را یاد بگیرند تا بتوانند برخورد مناسبی با دانش آموز بیش فعال داشته باشند. در این مطلب تکنیک ها و راه های برخورد با دانش آموز بیش فعال را مرور می‌کنیم تا فضای کلاس مثبت شده و به سمت تعامل بیشتر و یادگیری بهتر پیش برود. 

آشنایی با اختلال ADHD برای معلمان

در قدم اول معلم باید با اختلال ADHD آشنا شود. به زبان ساده این اختلال نوعی اختلال عصبی رشدی است که روی رفتارهای فرد، نحوه تمرکز و فعالیت‌های روزمره او تاثیرگذار است. این اختلال سطوح و انواع مختلفی دارد که آشنایی با آن‌ها می‌تواند روی درک بهتر دانش‌آموز و رفتارهای او تاثیر بگذارد. اختلال ADHD در سه شکل اتفاق می‌افتد که برخی از کودکان به یکی از شکل‌ها و برخی دیگر به بیش از یک مدل دچار می‌شوند. مراجعه به بهترین روانشناس کودک در تهران می‌تواند گام مهمی برای بهبود و کنترل ADHD باشد.

• اختلال بی‌توجهی و نقص توجه: 

یکی از رایج‌ترین مدل‌های ADHD، اختلال کمبود توجه است که فرد در حفظ طولانی‌مدت تمرکز و توجه خود مشکل دارد. این اختلال می‌تواند چالش‌های بسیاری را در مدرسه برای کودک به وجود آورد و به یاد نگرفتن دروس منجر شود.

• اختلال بیش فعالی:

یکی از مدل‌های ADHD بیش‌فعالی است که کودکان مبتلا معمولا سطح انرژی بالایی را تجربه می‌کنند و احساس بی‌قراری شدیدی دارند. این نوع اختلال نیز در کودکان به‌خصوص سنین ابتدایی بسیار رایج است، اما با کمک استراتژی‌ها و درمان تخصصی مناسب قابل کنترل است. 

• اختلال تکانشگری:

کودکانی که به این نوع اختلال ADHD مبتلا هستند، معمولا رفتارهای تکانشی و بدون فکر انجام می‌دهند و ممکن است دیگران را ناراحت کرده یا در مواقع شدیدتر به آن‌ها آسیب بزنند. 

دانش آموز بیش فعال چه ویژگی‌هایی دارد؟

حالا که با اختلال ADHD آشنا شدید، بهتر است بدانید که دانش‌آموزان مبتلا به این اختلال و زیرمجموعه‌های آن چه ویژگی‌هایی دارند و چه کارهایی انجام می‌دهند. درک بهتر این ویژگی‌ها به شما کمک می‌کند تا بتوانید این کودکان را بهتر درک کنید و راه‌ها و استراتژی‌های مناسب برخورد با دانش‌آموز بیش فعال را برای کنترل بهتر کلاس، یادگیری بهتر کودک و مراقبت از کودکان بیش فعال اجرا کنید. 

اختلال بی توجهی

• دانش‌آموزی که به این نوع اختلال مبتلا است، به‌راحتی حواسش پرت می‌شود.
• این دانش‌اموزان نمی‌توانند به‌طور طولانی‌مدت روی یک مبحث یا کار متمرکز بمانند.
• بسیاری از این کودکان وظایف، تکالیف یا کتاب‌های خود را فراموش می‌کنند.
• این بچه‌ها در سازماندهی و برنامه‌ریزی مناسب برای انجام کارها و تکالیف مشکل دارند و معمولا دچار بی‌نظمی هستند.
• برخی از این دانش‌آموزان تمایلی به انجام کارهای مدرسه و تکالیف ندارند یا به انرژی زیادی برای انجام آن‌ها نیاز دارند.
• این نوع دانش‌آموزان بی‌دقتی‌های بسیاری انجام می‌دهند یا به جزئیات توجهی ندارند.

بیش‌فعالی در دانش آموزان

• دانش‌آموزان مبتلا به بیش‌فعالی معمولا دست‌ها و پاهای خود را به طور مداوم حرکت می‌دهند. 
• یکی از علائم بیش فعالی در کودکان این است که این بچه‌ها به‌سختی می‌توانند به طور طولانی در جای خود بنشینند.
• برخی از دانش آموزان بیش فعال بیش از حد صحبت می‌کنند و گاهی در نظم و سکوت کلاس اختلال ایجاد می‌کنند.
• برخی از این کودکان در کلاس یا زنگ تفریح بسیار فعالیت می‌کنند، از بلندی‌ها بالا می‌روند، روی صندلی‌ها می‌ایستند یا در سالن بسیار می‌دوند. 

رفتارهای تکانشی

• دانش آموزان بیش فعال و مبتلا به ADHD معمولا در حین مکالمه حرف‌های دیگران را قطع می‌کنند. 
• آن‌ها قبل از اینکه پرسش معلم کامل شود، شروع به پاسخ می‌کنند.
• این کودکان معمولا طاقت نوبت گرفتن و منتظر ماندن ندارند. 
• برخی از این دانش‌آموزان بدون فکر کردن به عواقب کار خود رفتارهایی را انجام می‌دهند. برای مثال به طور ناگهانی فریاد می‌زنند، چیزی را پرت می‌کنند یا کسی را هل می‌دهند.
• بعضی از این کودکان به دلیل انجام رفتارهای تکانشی خود، در حفظ دوستی‌ها مشکلاتی با همسالان خود دارند.

راه های برخورد معلم با دانش آموز بیش فعال

تا به اینجا درباره بیش فعالی و ویژگی‌های آن صحبت کردیم، دانستن راهکارهایی برای برخورد با دانش آموز بیش فعال می‌تواند برای معلمان و مربیان مدارس بسیار کمک‌کننده باشد. در ادامه راه هایی را برای رفتار با دانش آموز بیش فعال ارائه می‌دهیم. البته باید بگوییم که این راهکارها در کنار دریافت درمان بیش فعالی در کودکان می‌تواند موثرتر باشد.

ایجاد روتین و روال منظم

بسیاری از بچه‌ها به دلیل وضعیت آشفته یا غیرقابل پیش‌بینی دچار اضطراب شده و علائم بیش‌فعالی آن‌ها تشدید می‌شود. به همین دلیل برای حفظ ثبات کلاس بهتر است روتین‌های مشخص و روال‌های واضح و آسانی داشته باشید تا فضا برای بچه‌ها آرامش‌بخش شود. سعی کنید برای هرروز برنامه‌ریزی مشخصی داشته باشید.

استفاده از آیتم‌های بصری

برای آموزش ساده‌تر و جذاب‌تر به کودکان بهتر است از نمودارها، جدول‌ها و شکل‌ها استفاده کنید. فضای آموزشی خشک باعث می‌شود که کودک بیش فعال به‌سرعت تمرکز خود را از دست بدهد و خسته شود. بنابراین برای برخورد با دانش آموز بیش فعال بهتر است تنوع و جذابیت را به سبک آموزشی خود وارد کنید.

تقسیم وظایف و کارها برای برخورد با دانش آموز بیش فعال

همان‌طور که گفتیم، بچه های مبتلا به ADHD توجه و تمرکز خود را از دست می‌دهند و ممکن است کارهای سنگین را به‌سختی انجام دهند. بنابراین می‌توانید وظایف، تمرین‌ها و تکالیف را به بخش‌های کوچک‌تر و آسان‌تر تقسیم کنید تا بچه‌ها بتوانند راحت‌تر از پس انجام آن‌ها بر بیایند.  

انجام فعالیت‌های عملی

بسیاری از دانش آموزان بیش فعال انرژی زیادی دارند و نمی‌توانند مدت طولانی روی نیمکت و صندلی بنشینند. بنابراین می‌توانید برخی از درس‌ها را با کارهای عملی ترکیب کنید. این کار هم اثربخشی آموزش را افزایش می‌دهد، هم باعث می‌شود که کودکان بیش فعال راحت‌تر درس‌ها را یاد بگیرند. از طرفی فعالیت‌های فیزیکی و کارهای عملی انرژی آن‌ها را تخلیه می‌کند و باعث می‌شود رفتار متعادل‌تری داشته باشند. می‌توانید فعالیت‌ها و انواع بازی برای کودکان بیش فعال را نیز در برنامه بگنجانید. 

استراحت‌های کوتاه بین کلاس

بسیاری از دانش آموزان برای برخی از درون مانند علوم و ریاضی ممکن است به‌سرعت خسته شوند. این ویژگی در کودکان بیش فعال بیشتر به چشم می‌خورد. بنابراین برای مدیریت و برخورد با دانش آموز بیش فعال می‌توانید زمان‌های کوتاهی را در بین کلاس به کودکان استراحت دهید. این کار باعث می‌شود تا انرژی خود را در طول کلاس حفظ کنند و بتوانند مجددا روی درس تمرکز داشته باشند. 

ارائه بازخورد مثبت به دانش آموزان بیش فعال

یکی از راه های برخورد با دانش آموز بیش فعال این است که رفتارهای مثبت و مناسب آن‌ها را تشویق و تحسین کنید. این کار باعث ایجاد انگیزه بیشتر برای تکرار رفتارهای خوب خواهد شد. 

وضع قوانین واضح و انعطاف‌پذیر

یکی از مهم‌ترین کارها برای برخورد با دانش آموز بیش فعال این است که برای انجام کارهای مختلف دستورات و قوانین واضح و قابل درکی در نظر بگیرید و انتظارات خود را به صورت شفاف برای بچه‌ها بیان کنید. این کار باعث می‌شود تا بچه‌ها چارچوب کلاس و پیامدهای زیر پا گذاشتن قوانین را بشناسند. از طرفی بهتر است قوانین را به صورت انعطاف‌پذیر طراحی کنید تا بچه‌های بیش فعال راحت‌تر آن‌ها را رعایت کنند و دچار اضطراب و استرس نشوند.

آموزش تکنیک‌های خودکنترلی برای برخورد با دانش آموز بیش فعال

بسیاری از کودکان بیش فعال می‌توانند با کمک استراتژی‌های خودآگاهی، رفتارهای خود را مدیریت کنند. بنابراین بهتر است زمانی را به یاد دادن این راهکارها اختصاص دهید. تمریناتی را به دانش‌آموزان یاد دهید تا بتوانند هیجانات خود را کنترل کنند و مدیریت احساسات را یاد بگیرند. این کار برخورد با دانش آموز بیش فعال و رفتار با آن‌ها را آسان‌تر می‌کند.

برخورد با دانش آموز بیش فعال با همکاری و ارتباط منظم با والدین

بدون شک والدین باید در جریان رفتارهای فرزند خود در مدرسه قرار بگیرند. از طرفی معلم باید شناخت بیشتری از شاگردان خود پیدا کند. بنابراین تعامل منظم والدین و معلمان یکی از مهم‌ترین اصل‌هایی است که باید آن را در نظر بگیرید. درباره چالش‌هایی که کودک در مدرسه دارد، پیشرفت ها و رفتارهای خوب و بد او با والدین صحبت کنید تا در صورت نیاز از متخصص روانشناسی کودک کمک بگیرند. 

توسعه اطلاعات برای برخورد با دانش آموز بیش فعال

از کارهای مهم برای برخورد با دانش آموز بیش فعال این است که شناخت بیشتر و کامل‌تری از آن‌ها پیدا کنید. این کار به درک بهتر آن‌ها کمک می‌کند و باعث می‌شود بتوانید راه‌های بهتری را برای مدیریت کلاس و برخورد با آن‌ها پیدا کنید. می‌توانید برای شناخت بیشتر این اختلال از فوق تخصص روانشناس کودک در تهران یا شهر سکونت خود کمک بگیرید و در کارگاه‌ها و جلسات آموزشی درباره AHDH شرکت کنید.

سخن پایانی

اختلال ADHD یکی از اختلال‌های شایع در بین کودکان است که هر کودک می‌تواند ویژگی‌ها و علائم خاص خود را داشته باشد. این اختلال روی عملکرد روزمره فرد، کیفیت یادگیری، تعاملات و تمرکز کودک بسیار تاثیرگذار است. بنابراین هم والدین، هم مربیان و معلمان باید شناخت بیشتری درباره این اختلال پیدا کنند تا در صورت مشاهده علائم آن، با مداخله زودهنگام متخصص و روانشناس کودک بتوانند آن را کنترل کرده و کیفیت زندگی کودک را بهبود دهند و از طرفی به شکل بهتری برخورد با دانش آموز بیش فعال داشته باشند. کلینیک ساداتی یکی از بهترین کلینیک های روانشناسی کودک و نوجوان در تشخیص و درمان بیش فعالی پیشرو است و با کمک متخصصان خود و ارائه درمان‌های تخصصی مانند درمان بیش فعالی با نوروفیدبک به کودک کمک می‌کند تا از زندگی خود بیشتر لذت ببرد و علائم ADHD را به‌خوبی کنترل کند. 

سوالات متداول