چگونه با کودکان درباره مرگ صحبت کنیم؟ صحبت کردن با کودک درباره مرگ

مرگ بخشی اجتناب‌ناپذیر از زندگی انسان است، اما همچنان یکی از موضوعات چالش‌برانگیز برای ما به‌ویژه برای کودکان است. صحبت کردن با کودکان درباره مرگ برای مربیان و والدین بسیار دشوار است، زیرا نیاز به ایجاد تعادل بین صداقت و درک حساسیت کودکان دارد. کودکان بسته به مرحله رشد، سن و میزان درک خود، تصور متفاوتی از مرگ دارند و واکنش‌های آن‌ها می‌تواند نسبت به یکدیگر متغیر باشد. بنابراین بزرگسالان باید فضای امنی را فراهم کنند و درباره مرگ با کودکان صحبت کنند. در این مطلب می‌خواهیم راهکارهایی را ارائه دهیم تا بدانیم چگونه با کودکان درباره مرگ صحبت کنیم. با کمک این راهبردها می‌توانید با درک احساسات و میزان ادراک کودک، مفهوم مرگ را متناسب با سن او توضیح دهید. برای آشنایی با مسیر پر چالش صحبت کردن با کودک درباره مرگ با ما همراه باشید. 

از میزان درک کودک از مرگ در سنین مختلف آگاه شوید

از نظر روانشناس کودک، درک کودکان از مرگ به سن و رشد شناختی آن‌ها بستگی دارد که آگاهی از آن برای صحبت درباره مرگ با کودکان ضروری است.

• کودکان نوپا (۲ تا ۴ سال): در این سن کودکان مرگ را موقتی یا برگشت‌پذیر می‌دانند که معمولا تحت تاثیر داستان‌ها یا کارتون‌ها شکل می‌گیرد. در این سن بهتر است برای توضیح مرگ به کودک از زبانی ساده و ملموس استفاده کنید و از تعبیرهایی مانند «خوابیده» یا «به سفر دوری رفته» خودداری کنید، زیرا این عبارت‌ها کودک را بیشتر گیج می‌کند.

• کودکان پیش‌دبستانی (۴ تا ۶ سال): در این سن کودک می‌تواند درک بیشتری از مفهوم مرگ داشته باشد، اما ممکن است هنوز جهانی و همگانی بودن آن را نپذیرفته باشد. در این مرحله کودک ممکن است برای پردازش اطلاعات، سوالات تکراری بپرسد.

• کودکان مدرسه‌ای (۷ تا ۱۱ سال): در این مرحله کودک شروع به درک مفهوم مرگ می‌کند و می‌پذیرد که مرگ دائمی و جهانی است. آن‌ها ممکن است سوالات دقیق‌تری درباره جنبه‌های بیولوژیکی یا اتفاقات بعد از مرگ بپرسند.

• نوجوانان (۱۲ سال به بالا): آن‌ها می‌توانند مرگ را به شکلی انتزاعی‌تر و مشابه بزرگسالان درک کنند. البته ممکن است با احساسات پیچیده و سوالات وجودی مواجه باشند. 

در توضیح مرگ به کودک صادق و شفاف باشید

• برای توضیح مرگ به کودکان از زبان ساده و مستقیم استفاده کنید. مثلا بگویید «پدربزرگ مرده است. یعنی بدن پدربزرگ از کار افتاده و  دیگر نمی‌تواند نفس بکشد، غذا بخورد یا چیزی را احساس کند.»
• از تعبیرهای مبهم اجتناب کنید. عبارت‌هایی مانند «پدربزرگ خوابیده» یا «ما پدربزرگ را از دست دادیم» می‌تواند باعث سردرگمی و ترس بیشتر کودک شود. ممکن است کودک بترسد و فکر کند اگر بخوابد می‌میرد.
• به سوالات کودک به طور صادقانه پاسخ دهید. اگر نمی‌دانید چطور پاسخ دهید، می‌توانید بگویید «من هم نمی‌دانم اما سعی می‌کنم بفهمم و به تو هم بگویم» یا بگویید «بعضی چیزها هنوز کاملا شناخته نشده‌اند و اشکالی ندارد درباره آن‌ها ندانیم.»

حتما به این مطلب نگاهی بیندازید: دلایل ترس کودک از مرگ والدین

فضای امنی برای بروز احساسات کودک ایجاد کنید

• احساسات کودک را تایید کنید. به آن‌ها اجازه دهید که بدانند ناراحتی، عصبانیت، سردرگمی یا حتی بی‌حسی اشکالی ندارد. بگویید «طبیعی است که وقتی کسی می‌میرد، این احساس را داشته باشیم.»
• احساسات خود را با کودک به اشتراک بگذارید. برای صحبت کردن درباره مرگ با کودکان، متناسب با سن کودک می‌توانید ناراحتی و اندوه خود را بروز دهید. این کار به بیان عاطفی سالم کودک کمک می‌کند و او می‌فهمد که احساساتش ارزشمند و معتبر است.
• صبور باشید و اجازه دهید تا کودک غم و اندوه یا سردرگمی خود را پردازش کند. از او بخواهید احساساتش را برای شما بیان کند و آن‌ها را از طریق بازی‌ها، نقش‌ها، داستان یا نقاشی ابراز کند.

برای صحبت کردن با کودک درباره مرگ او را به پرسش تشویق کنید

اگر نمی‌دانید چگونه با کودکان درباره مرگ صحبت کنید، از او بخواهید درباره اتفاقاتی که افتاده سوالات خود را بپرسد. به طور فعالانه به او گوش کرده و نگرانی‌های او را تایید کنید. از نادیده گرفتن افکار یا قطع کردن صحبت‌های کودک خودداری کنید. به او بگویید که هر زمانی که دوست دارد می‌تواند با شما در مورد این موضوع صحبت کند و سوالات خود را بپرسد.

برای صحبت کردن با کودک درباره مرگ از مثال‌های عینی استفاده کنید

• یکی از بهترین راه ها برای صحبت کردن با کودک درباره مرگ این است که از مثال‌های عینی بهره ببرید. برای مثال اگر حیوان خانگی مرده است، می‌توانید از آن به‌عنوان نقطه شروعی برای توضیح مفهوم مرگ به کودک استفاده کنید. 
• از کتاب‌های متناسب با سن کودک کمک بگیرید. داستان‌هایی که مفهوم مرگ را توضیح می‌دهند، می‌توانند به کودک در پردازش احساسات و اطلاعات جدید کمک کنند. این داستان‌ها به کودک کمک می‌کنند تا مفهوم مرگ را بهتر درک کنند. 

این مطلب هم برای شما مفید است: چگونه با کودک درباره موضوعات دشوار صحبت کنیم؟

نگرانی و ترس کودک درباره مرگ را رفع کنید

• پس از توضیح مفهوم مرگ به کودک، ممکن است او نگران از دست دادن عزیزان و نزدیکان خود باشد. به او بگویید که بسیاری از افراد برای مدت طولانی زندگی می‌کنند و شما تا جایی که بتوانید در کنار او و مراقب او هستید. 
• علت مرگ را برای کودک توضیح دهید. اگر کسی بر اثر بیماری فوت کرده، توضیح دهید که همه بیماری‌ها منجر به مرگ نمی‌شوند. همچنین به او بگویید که مرگ‌های تصادفی برای همه اتفاق نمی‌افتد. 
• جزئیات ناراحت‌کننده را به کودک نگویید. اطلاعات را در حد کفایت در اختیار کودک قرار دهید و نیازی نیست که جزئیات را با او در میان بگذارید، زیرا این ممکن است باعث ترس بیشتر کودک شود.

روند غم و اندوه کودک را زیر نظر بگیرید

مراقب نشانه‌های غم و اندوه طولانی‌مدت باشید. طبیعی است که کودکان بعد از مرگ کسی احساس غمگینی داشته باشند. اما تغییرات طولانی‌مدت در رفتار، غم و اندوه مداوم می‌تواند در خواب یا عملکرد روزمره کودک تاثیر منفی داشته باشد. اگر می‌بینید که کودک پس از گذشت مدتی همچنان غمگین است، حتما با روانشناس کودک آنلاین یا حضوری مشورت کنید و راهکارهایی را برای مقابله با این مشکل پیدا کنید. 

به کودک کمک کنید تا شخص فوت‌شده را به یاد آورند

می‌توانید یک جعبه از خاطرات فردی که فوت شده است درست کنید. آن‌ها را تشویق کنید تا برای فردی که مرده نقاشی بکشند، داستان بنویسند، خاطرات را ثبت کنند یا یادگاری جمع‌آوری کنند. همچنین می‌توانید درباره میراث فرد، داستان‌های زندگی او و نحوه به یاد ماندن افراد پس از مرگ برای او توضیح دهید.

برای صحبت کردن با کودک درباره مرگ صبور باشید

ممکن است نیاز باشد که اطلاعات را برای کودک تکرار کنید. کودکان ممکن است برای پردازش و درک اطلاعات درباره مرگ، نیاز به توضیحات مجدد داشته باشند. گاهی از آن‌ها بپرسید که فکر جدید یا احساس تازه‌ای درباره مرگ دارند یا خیر.

از خودتان مراقبت کنید

بسیاری از بزرگسالان به‌خصوص وقتی یکی از نزدیکان خود را از دست می‌دهند، از خودمراقبتی غفلت می‌کنند. بهتر است برای بهبود حال و شرایط خود از راهکارهای مقابله‌ای کمک بگیرید. با این کار می‌توانید این راهکارها را نیز به کودک آموزش دهید تا او از شما الگوبرداری کند. با درمانگر، دوستان یا گروه‌های حامی صحبت کنید تا بتوانید احساسات خود را مدیریت کرده و برای مراقبت از فرزندتان مجهزتر شوید.

توصیه می‌کنیم درباره اهمیت خود مراقبتی والدین بیشتر بدانید.

نمونه صحبت کردن با کودک درباره مرگ

اگر نمی‌دانید که چگونه با کودکان درباره مرگ صحبت کنید، می‌توانید از مکالمه زیر الهام بگیرید:

کودک: چرا مادربزرگ مرد؟

شما: «بدن مادربزرگ از کار افتاد، زیرا او بسیار پیر بود، و گاهی اوقات وقتی افراد بسیار پیر می‌شوند، بدن‌شان دیگر نمی‌تواند کار کند. او مرد، یعنی دیگر نمی‌تواند نفس بکشد، غذا بخورد یا حرف بزند، اما ما هنوز می‌توانیم او را به یاد بیاوریم و دوستش داشته باشیم.»

کودک: تو هم میمیری؟

شما: بیشتر مردم برای مدت طولانی زندگی می کنند، و من قصد دارم برای سال های بسیار زیادی اینجا باشم تا از شما مراقبت کنم. اگر زمانی در مورد آن احساس نگرانی کردید، همیشه می توانید با من صحبت کنید.

سخن پایانی

صحبت کردن با کودک درباره مرگ برای بسیاری از والدین چالش‌برانگیز است، اما باید این مفهوم را با زبان متناسب با سن کودک و مثال‌های مناسب برای سن به او بیاموزید. صحبت کردن درباره مرگ حتما باید با صداقت، سادگی، همدلی و صبوری همراه باشد تا کودک را دچار ترس و سردرگمی نکند. همچنین مهم است که کنار آن‌ها باشید و به آن‌ها اجازه دهید تا فرایند مرگ و مفهوم آن را درک کرده و احساسات خود را پردازش کنند. اگر برایتان سوال است که چطور مرگ را برای کودک توضیح دهیم یا چگونه با کودکان درباره مرگ صحبت کنیم، حتما از یک روانشناس کودک کمک بگیرید. کلینیک دکتر مهسا ساداتی در کنار شما است تا بتوانید مفاهیم پیچیده و دشوار را به‌خوبی برای فرزندتان توضیح دهید و راهکارهای مختلفی را در مسیر فرزندپروری بهتر پیدا کنید.