راه های برخورد با قشقرق کودکان؛ چرا کودک قشقرق به پا می‌کند؟

یکی از نگرانی‌های شایع والدین در رفتارهای کودک به قشقرق کودکان و بدخلقی شدید آن‌ها برمی‌گردد. مدیریت این لحظه برای والدین می‌تواند بسیار خسته‌کننده و دشوار باشد. برخی از کودکان در فضای عمومی قشقرق به پا می‌کنند و به همین دلیل ممکن است شرایط را سخت‌تر کنند. در بسیاری از بچه‌ها با افزایش سن، قشقرق به پا کردن آن‌ها کمتر می‌شود، با این حال بهتر است والدین این رفتار را بهتر بشناسند و از طرفی راهکارهایی برای مدیریت قشقرق کودک و بدخلقی او پیدا کنند. برای آشنایی با این رفتار و نحوه برخورد صحیح با آن با ما همراه باشید. 

قشقرق به پا کردن کودک یعنی چه؟

در قدم اول بهتر است درک بهتری از قشقرق کودک پیدا کنید و بدانید که این رفتار چه ویژگی‌هایی دارد. از نظر روانشناس کودکان، قشقرق (Tantrum) در واقع انفجار خشم کنترل‌نشده است که معمولا با ناامیدی و پریشانی در کودک همراه است. کودکان در لحظه قشقرق معمولا کنترل رفتار خود را از دست می‌دهند. در واقع این رفتار معمولا یک نمایش عمدی برای جلب توجه دیگران نیست، بلکه بیشتر به دلیل طوفان هیجانی درونی کودک اتفاق می‌افتد که کودک توانایی مدیریت آن را ندارد. قشقرق در کودک معمولا کوتاه است، اما گاهی می‌تواند طولانی‌تر هم شود.

قشقرق به پا کردن کودکان معمولا به شکل‌های زیر خود را نشان می‌دهد:

• جیغ زدن یا گریه شدید و بلند
• پا کوبیدن روی زمین
• انداختن خود روی زمین
• پرت کردن اشیا
• زدن دیگران یا خود
• حبس کردن نفس یا سفت کردن بدن

توصیه می‌کنیم دلایل ناسازگاری کودکان را هم بخوانید.

علت قشقرق کودکان چیست؟

گفتیم که مهم‌ترین قدم برای برخورد با قشقرق کودکان این است که دلایل آن را پیدا کنید و بر اساس آن‌ها راه‌های مدیریت قشقرق را بیابید. یادتان باشد که دلایل قشقرق کودک متنوع بوده و حتی می‌تواند ترکیبی از عوامل مختلف باشد.

• محدودیت‌های زبانی: کودکان نوپا معمولا خواسته‌ها، نیازها و احساسات پیچیده‌ای دارند و هنوز واژگان لازم برای بیان آن‌ها را یاد نگرفته‌اند. وقتی کودک نمی‌تواند منظور خود را به دیگران بفهماند، وقتی احساس می‌کند کسی او را درک نمی‌کند یا زمانی که ناامید می‌شود، می‌تواند قشقرق به پا کند.
• رشد مغز و مدیریت هیجانات: بخش‌هایی از مغز که مسئول کنترل تکانه و تنظیم هیجانات بوده، هنوز در حال رشد هستند. کودک خردسال هنوز نمی‌تواند مانند بزرگسالان احساسات خود را مدیریت کند و مانند آن‌ها آرامش خود را حفظ کند. آن‌ها در حال یادگیری این مهارت هستند و به همین دلیل ممکن است در کنترل هیجانات مشکل داشته باشند. 
• تمایل به استقلال: از دیگر دلایل قشقرق کودکان این است که آن‌ها در این بازه سنی در حال کشف خود و هویتشان هستند و برای کسب استقلال بیشتر تلاش می‌کنند. وقتی که کودک می‌خواهد خودش کاری را انجام دهد، اما با محدودیت روبه‌رو می‌شود، این تضاد می‌تواند منجر به ناامیدی و به پا کردن قشقرق شود.
• نیازهای اولیه برآورده نشده: از دیگر موارد علت قشقرق در کودکان می‌توان به این اشاره کرده که گرسنگی، خستگی، بیماری یا تحریک بیش‌ازحد حسی (مثل یک محیط شلوغ و پرسروصدا) می‌تواند آستانه تحمل کودک را به‌شدت کاهش دهد و او را مستعد قشقرق کند.
• ناتوانی در کنار آمدن با ناامیدی: یکی از مهارت‌های مورد نیاز کودک این است که با شکست کنار بیاید. کودکان خردسال در درک «نه شنیدن» مشکل دارند و این می‌تواند زمینه را برای قشقرق فراهم کند.
• تغییرات: جابه‌جایی از یک فعالیت به فعالیت دیگر، مثلا پایان بازی و رفتن از پارک، پایان مهمانی و رفتن به خانه، تمام شدن زمان تماشای کارتون و رسیدن وقت مشق، می‌تواند برای کودک دشوار باشد و باعث مقاومت و قشقرق کودکان شود.
• جلب توجه: گاهی کودک یاد می‌گیرد که قشقرق راه موثری برای جلب توجه والدین است، حتی اگر این توجه منفی باشد.

راه های برخورد با قشقرق کودکان

باید گفت که برخورد موثر با قشقرق کودکان شامل دو بخش است: یکی تلاش برای پیشگیری از وقوع آن و دیگری مدیریت پس از قشقرق به پا کردن کودک. در ادامه برای هر بخش راهکارهای عملی ارائه خواهیم داد:

پیشگیری از قشقرق  در کودکان

• یک برنامه‌‌‌ریزی و روتین منظم برای کودک طراحی کنید تا احساس امنیت داشته باشد و تنش را در او کاهش دهد.
• به نیازهای اساسی کودک توجه داشته باشید. خواب کافی، تغذیه مناسب و مقوی، زمانی برای استراحت و بازی را در طول روز در نظر بگیرید تا کودک بدخلقی نکند.
• انتخاب‌های محدودی به کودک ارائه دهید. ارائه چند گزینه برای انتخاب، به او احساس کنترل و استقلال می‌دهد.
• آماده‌سازی کودک برای تغییر را تمرین کنید. قبل از تغییر سعی کنید کودک را آماده کنید. این کار به او زمان می‌دهد تا خود را بهتر با تغییرات پیش رو تطبیق دهد. 
• به او کمک کنید تا احساسات مختلف خود را بشناسد و آن‌ها را نام‌گذاری کند. این کار به او کمک می‌کند تا هیجانات خود را بهتر بیان کند.
• برای او مرزهای روشن و واضحی تعییم کنید و قوانین را اجرا کنید. این کار به او کمک می‌کند تا انتظارات شما را بهتر درک کند.
• اگر کودک رفتارهای مطلوبی از خود نشان می‌دهد، مثلا در موقعیت‌های دشوار آرام می‌ماند، او را تشویق و تحسین کنید.
• محرک‌ها را بشناسید. دقت کنید که چه موقعیت‌هایی منجر به قشقرق در کودکان می‌شود  سعی کنید این شرایط را مدیریت کرده یا از برخی موقعیت‌ها اجتناب کنید. 

این مطلب هم برای شما مفید است: چرا کودک کتک می زند؟

مدیریت قشقرق کودک در لحظه

• مهم‌ترین اصل این است که آرامش خود را حفظ کنید. عصبانیت شما فقط وضعیت را بدتر می‌کند. نفس عمیق بکشید و به خود یادآوری کنید که این رفتار بخشی از رشد کودک است. در بسیاری از موارد آرامش شما به کودک هم منتقل می‌شود.
• مطمئن شوید که محیط اطراف کودک امن است و او به خود یا دیگران آسیب نمی‌زند. اگر می‌توانید او را به مکانی آرام‌تر و خلوت‌تر منتقل کنید و اشیای خطرناک را از او دور کنید.
•  اگر اطراف کودک امن است و می‌دانید او برای جلب توجه این کار را می‌کند، می‌توانید این رفتار او را نادیده بگیرید. در کنار او بمانید تا احساس رهاشدگی نکند، اما به رفتار قشقرق او واکنش نشان ندهید.
• حتی اگر با خواسته کودک موافق نیستید، احساس او را بپذیرید و آن را به زبان بیاورید.. مثلا «می‌دانم ناراحتی چون وقت رفتن است». این به کودک نشان می‌دهد که درک می‌شود و بنابراین زودتر آرام می‌شود. 
• در اوج قشقرق کودکان استدلال‌های منطقی، صحبت‌ها یا نصیحت‌های طولانی نکنید. از جملات ساده، کوتاه و آرام استفاده کنید. 
• کودک را تنها نگذارید، حضور فیزیکی و آرام شما به او احساس امنیت می‌دهد. 
• در برابر خواسته‌های نامعقول او تسلیم نشوید. با آرامش اما قاطعانه روی تصمیم خود بمانید، زیرا تسلیم شدن به کودک یاد می‌دهد که برای رسیدن به خواسته‌های خود قشقرق  به پا کند.
• وقتی که کودک شروع به آرام شدن می‌کند، می‌توانید با ملایمت به او نزدیک شوید و در کنارش باشید.

اگر کودک مدام داد و فریاد می‌کند، دلایل جیغ زدن کودک و راه های بهبود آن را بخوانید.

برخورد با کودک بعد از قشقرق به پا کردن

• بعد از اینکه کودک آرام شد او را در آغوش بگیرید و به او اطمینان دهید که همچنان دوستش دارید.
• به طور خلاصه و متناسب با سن، درباره اتفاقی که افتاد صحبت کنید. از سرزنش کردن، تحقیر یا نصیحت و بحث طولانی پرهیز کنید. بهتر است سریع‌تر به فعالیت عادی برگردید و موضوع را زیاد کش ندهید.
• نوع واکنش خودتان، محرک‌ها، محیط و نیازهای کودک را بررسی کنید تا دفعه بعدی شرایط را بهتر مدیریت کنید. 
• اگر قشقرق کودکان بسیار شدید، مکرر یا طولانی است، کودک در حین آن به خود یا دیگران آسیب‌های جدی می‌زند، قشقرق پس از پنج‌سالگی همچنان ادامه دارد و بدتر می‌شود، بهتر است از روانشناس کودک آنلاین یا حضوری کمک بگیرید. همچنین اگر درباره جنبه‌های رشدی، مدیریت هیجان یا رفتارهای کودک نگرانی‌ دارید، روانشناس کودک می‌تواند بسیار به شما کمک کند. 

سخن پایانی

قشقرق کودکان یکی از مواردی است که معمولا در سنین پایین کودکی ناگزیر است. باید بدانید که این مرحله هم می‌گذرد و می‌توانید به آن به چشم فرصتی برای آموزش مهارت‌های حیاتی مانند مدیریت هیجان و حل مسئله نگاه کنید. با درک بیشتر کودک، همدلی و ثبات قدم می‌توانید قشقرق در کودک را به میزان چشمگیری کاهش دهید. یادتان باشد که در این مسیر تنها نیستید و کلینیک دکتر مهسا ساداتی در کنار شما است تا بتوانید فرزندپروری بهتری داشته باشید و برای بهبود سلامت روانی و عاطفی کودک بیشتر تلاش کنید.