نقشه مغزی چیست و چه کاربردی دارد؟

روانشناسی کودک را می‌توان زمینه‌ای رو به رشد دانست که فرایندها و ابزارهای جدیدی برای درمان و بهبود بیماری‌های مربوط به سلامت روان برای آن ابداع می‌شود. درک عملکرد مغز انسان به درمانگران اجازه می‌دهد تا بتوانند برنامه درمانی مناسب را برای هر فرد طراحی کنند. الکتروانسفالوگرافی کمی یکی از این ابزارهای قدرتمند است که می‌تواند فعالیت‌های الکتریکی مغز را اندازه‌گیری کند. این ابزار به روانشناسان و روانپزشکان کمک می‌کند که درباره عملکرد مغز در بخش‌های مختلف اطلاعات ارزشمندی کسب کنند. در واقع نقشه مغزی یا QEEG تجزیه و تحلیل فعالیت‌ها و الگوهای مغز را ارائه می‌دهد تا درمانگران بتوانند مشکلات اساسی سلامت روان و اختلالات مختلف را درمان کنند. در این مطلب می‌خواهیم درباره نقشه مغزی و مزایای آن بیشتر صحبت کنیم. پس با ما همراه باشید.

نقشه مغزی چیست؟

الکتروانسفالوگرافی کمی (QEEG) که برای بیان راحت‌تر به آن نقشه مغزی گفته می‌شود، یک تکنیک تصویربرداری پیشرفته از مغز است که با کمک الگوریتم‌های کامپیوتری، فعالیت‌های مغز را تجزیه و تحلیل می‌کند. این ابزار می‌تواند یک ارزیابی دقیق، عینی و قابل اندازه‌گیری را از عملکرد مغز ارائه دهد و به روانشناسی بالینی و تحقیقات درباره درک عملکرد مغز انسان بسیار کمک می‌کند. 

برای دریافت نوبت از خانم دکتر مهسا ساداتی، می توانید از فرم زیر استفاده کنید:

آشنایی با EEG

قبل از اینکه به سراغ شرح مزایا و عملکرد QEEG برویم، بهتر است درک بهتری از الکتروانسفالوگرافی یا EEG داشته باشید. باید گفت که EEG فعالیت الکتریکی مغز را اندازه‌گیری می‌کند. در واقع برای این کار الکترودها یا حسگرهایی روی پوست سر قرار می‌گیرد که این الکترودها نوسانات امواج مغز یا ارتباط نورون‌ها با یکدیگر را تشخیص می‌دهند. سیگنال‌های EEG در واقع امواج مغز (مانند دلتا، تتا، آلفا، بتا، گاما) را طبقه‌بندی می‌کنند و آن را به ما نشان می‌دهند. باید بگوییم که هرکدام از این امواج با حالت‌های خاصی از فعالیت‌های مغز مانند آرامش، تمرکز و خواب مرتبط هستند. 

تفاوت نقشه مغزی (QEEG) با EEG معمولی

گفتیم که EEG معمولی تنها الگوی امواج مغز را نشان می‌دهد، در حالی که QEEG این داده‌ها را با استفاده از تحلیل‌های ریاضی و آماری و الگوریتم‌های مختلف، تجزیه و تحلیل می‌کند. بنابراین با کمک این نقشه در کودکان و بزرگسالان، الگوهایی که EEG ارائه می‌دهد، به صورت کمّی یا اعداد و ارقام قابل اندازه‌گیری ارائه می‌شوند. فرایند تجزیه‌و‌تحلیل الگوهای مغزی شامل مراحل زیر است:

۱. سیگنال EEG خام به شکل دیجیتال تبدیل می‌شود.

۲. فرکانس‌های امواج مغزی به اجزای سازنده خود (امواج دلتا، تتا، آلفا، بتا، گاما) تجزیه می‌شوند و قدرت و دامنه آن‌ها تحلیل می‌شود.

۳. الگوی امواج مغزی فرد با پایگاه داده مغزهای افراد سالم در همان سن و جنسیت مقایسه می‌شود. بنابراین متخصص نقشه‌های مغزی می‌تواند انحرافات و ناهنجاری‌ها را تشخیص دهد. 

۴. در پایان تست QEEG به متخصص ارائه می‌شود تا بر اساس آن بتواند فرایند درمان را طراحی کند. 

ویدئویی برای معرفی نقشه مغزی 👇:

نقشه مغزی چگونه انجام می‌شود؟

برای اینکه درک بهترین از نقشه مغزی داشته باشید، بهتر است بدانید که فرایند اجرای آن چگونه است. الکتروانسفالوگرافی کمی (QEEG) روشی ساده و بی‌خطر برای تجزیه و تحلیل امواج و عملکرد مغز است که هم برای کودکان و هم بزرگسالان کاربرد دارد. در ادامه فرایند انجام این روش را توضیح می‌دهیم.

آماده‌سازی انجام نقشه QEEG

۱. ابتدا حسگرها یا الکترودهای کوچکی روی پوست سر فرد قرار می‌گیرد تا ارتباط یکپارچه فرد با سیستم کامپیوتری برقرار شود. معمولا حدود ۲۰ حسگر روی سر قرار می‌گیرد که البته تعداد آن‌ها با توجه به هدف ارزیابی می‌تواند متغیر باشد.

۲. یک ژل رسانا روی الکترودها اعمال می‌شود تا مقاومت بین پوست سر و الکترودها را کم کند و کیفیت سیگنال‌ها را بهبود دهد.

۳.  برای ثبت دقیق فعالیت امواج مغزی، تجهیزات کالیبره می‌شوند. 

جمع‌آوری داده‌ها

پس از تکمیل تنظیمات، ضبط فعالیت‌های مغزی آغاز می‌شود:

• ثبت فعالیت مغز در حالت استراحت: از فرد خواسته می‌شود که در محیطی آرام و موقعیت راحت بنشیند.
• فرد چشمان خود را می‌بندد تا ورودی بصری به حداقل برسد و مغز در حالت استراحت باشد.
• ممکن است از فرد خواسته شود که چشمان خود را باز نگه دارد تا فعالیت مغز در حالت کمی هوشیارتر ثبت شود. 
• ممکن است درمانگر از فرد بخواهد کار خاصی را انجام دهد تا در حین آن فعالیت مغز را اندازه‌گیری کند. 

دیجیتالی کردن سیگنال‌های EEG

سیگنال جمع‌آوری‌شده با کمک الکترودها یک سیگنال آنالوگ است که ابتدا آن را تقویت می‌کنند تا تجزیه و تحلیل آن‌ها آسان‌تر شود. سپس با کمک مبدل آنالوگ به دیجیتال، امواج را دیجیتالی می‌کنند تا با کمک کامپیوتر پردازش شود.

پردازش و تجزیه و تحلیل سیگنال‌ها

در این مرحله سیگنال‌های دیجیتالی EEG با کمک تحلیل‌های محاسباتی آنالیز می‌شوند. الگوریتم‌های پیشرفته‌ای برای تحلیل فعالیت واقعی مغز به کار گرفته می‌شوند. همچنین این سیگنال‌ها با تکنیک‌های ریاضی به باندهای فرکانسی مختلف تجزیه می‌شوند. 

 – امواج دلتا (۰.۵ تا ۴ هرتز): مرتبط با خواب عمیق و فرایندهای ترمیمی.

 –  موج تتا (۴ تا ۸ هرتز): با خواب‌آلودگی، خیالبافی و پردازش عاطفی مرتبط است.

 – امواج آلفا (۸ تا ۱۲ هرتز): در حالت‌های آرام و بیدار وجود دارد.

 – موج بتا (۱۲ تا ۳۰ هرتز): با تفکر فعال، تمرکز و حل مسئله مرتبط است.

 – امواج گاما (بالای از ۳۰ هرتز): در عملکردهای شناختی بالاتر و پردازش اطلاعات نقش دارد.

پس از این آنالیزها، یک نقشه بصری از فعالیت مغز ایجاد می‌شود که به آن نقشه مغزی گفته می‌شود. در واقع این تست در کودکان و بزرگسالان می‌تواند فعالیت امواج مغزی را در نواحی مختلف مغز نشان دهند و تجزیه و تحلیل مناسبی را درباره اتصال مغز و عملکرد آن ارائه دهد. 

مقایسه نقشه مغزی با پایگاه داده

یکی از ویژگی‌های QEEG توانایی آن در مقایسه الگوهای امواج مغزی افراد با پایگاه داده افراد معمولی و سالم است. با کمک این پایگاه داده، متخصصان می‌توانند ناهنجاری‌ها و انحرافات مغز را تشخیص دهند و الگوهای غیرمعمول و معمول مغز فرد را تشخیص دهند. 

تفسیر و گزارش نهایی

در این مرحله یک متخصص روانشناسی یا عصب روانشناس، نتایج نقشه مغزی را با در نظر گرفتن سایر علائم، سابقه و داده‌های ارزیابی فرد بررسی می‌کند. متخصص می‌تواند الگوهایی را شناسایی کند تا تشخیص اختلالات و شرایط خاص را آسان‌تر کند. سپس بر اساس تفسیر نتایج، مرحله بعدی تشخیص و درمان مشخص می‌شود. 

کاربردهای نقشه مغزی یا QEEG چیست؟

حالا که با نحوه به‌دست‌آوردن QEEG و عملکرد آن آشنا شدید، ممکن است برایتان سوال باشد که نقشه مغزی چه کاربردهایی دارد. باید بگوییم که این ابزار می‌تواند هم در بخش بالینی و هم تحقیقاتی نقش مهمی ایفا کند. در ادامه به کاربردهای این ابزار اشاره می‌کنیم.

کاربرد تشخیصی

نقشه مغزی یا QEEG به طور گسترده برای تشخیص بیماری‌های عصبی، روانی و رشدی استفاده می‌شود. این نقشه می‌تواند الگوهای خاصی از فعالیت مغز مرتبط با اختلالات و مشکلات مختلف را شناسایی کند. 

• تشخیص انواع اختلالات سلامت روان مانند اضطراب و افسردگی
• تشخیص انواع اختلال‌های عصبی رشدی مانند اوتیسم 
• تشخیص انواع اختلالات عصبی مانند بیش‌فعالی
• امکان تشخیص آسیب‌های مغزی تروماتیک
• تشخیص انواع اختلالات مرتبط با فعالیت مغز مانند یادگیری 

کمک به درمان نوروفیدبک

یکی از رایج‌ترین کاربردهای نقشه مغزی در کودکان و بزرگسالان، نقش در درمان نوروفیدبک است. این روش درمانی به افراد کمک می‌کند تا با دریافت بازخورد، بتوانند الگوهای مغزی خود را تنظیم کرده و آن‌ها را به حالت متعادل خود برگردانند. برای این کار ابتدا نقشه از مغز فرد تهیه می‌شود و امواج غیرطبیعی و نامتعادل آن تشخیص داده می‌شوند. سپس در جلسات آموزشی نوروفیدبک، فرد به طور آنی و بلادرنگ بازخوردهایی دریافت می‌کند. به مرور با کمک این بازخوردها مغز یاد می‌گیرد که الگوهای متعادلی را ایجاد کند. با این روش علائم و شدت بسیاری از اختلال‌ها در افراد رو به کاهش می‌رود. 

برنامه شخصی درمانی

داده‌های نقشه مغزی به متخصص و درمانگر کمک می‌کند تا برنامه شخصی‌سازی شده را برای فرد طراحی کند. این نقشه اطلاعات دقیقی از فعالیت مغز ارائه می‌دهد و بر اساس آن می‌توان روش درمانی مناسب را انتخاب کرد. این روش می‌تواند شامل دارو درمانی، نوروفیدبک، مشاوره و رفتار درمانی، اصلاح سبک زندگی یا ترکیبی از این‌ها باشد.

برای درمان نوروفیدبک، حتما به بهترین متخصص نوروفیدبک در تهران مراجعه کنید تا روند درمان شما استاندارد و با نظارت دقیق پیش برود.

نظارت بر پیشرفت فرد

از دیگر کاربردهای نقشه مغزی یا QEEG می‌توان به ارزیابی تغییرات و نظارت بر روند پیشرفت بیماران اشاره کرد. پس از مدت مشخصی، درمانگر از فرد می‌خواهد که دوباره برای ایجاد نقشه از مغز مراجعه کند تا با کمک آن بتواند میزان پیشرفت را با دقت بررسی کند. 

کاربردهای تحقیقاتی

باید گفت که QEEG یا نقشه مغزی در بزرگسالان و کودکان یک ابزار ارزشمند در علوم اعصاب است که به مطالعه عملکرد مغز و اثر مداخلات مختلف کمک می‌کند. از این ابزار برای موارد زیر استفاده می‌شود:

•  مطالعه چگونگی تغییر فعالیت مغز با افزایش سن
• بررسی فعالیت مغز در حین انجام کارهای خاص مانند حل معما یا تمرکز روی موضوع خاص
• بررسی اثرات درمان‌های دارویی و اختلالات روانپزشکی
• اندازه‌گیری تغییرات مغز پس از تمرین‌ها، جلسات توان‌بخشی و درمانی

فواید و مزایای نقشه مغزی برای کودکان و بزرگسالان

این نقشه هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان قابل انجام است و به همین دلیل یک ابزار قدرتمند برای شناخت دقیق‌تر مغز افراد مختلف به شمار می‌رود. در ادامه مزایا و فواید نقشه مغزی برای کودکان و بزرگسالان را ارائه می‌دهیم.

مزایای نقشه مغزی برای کودکان

• با کمک QEEG برای کودکان می‌توان اختلالات و مشکلات رشدی و عصبی را تشخیص داد که مداخله و درمان زودهنگام را آسان‌تر می‌کند. 
• این روش غیرتهاجمی است و به همین دلیل برای کودکان هم مناسب است. نقشه مغز روشی امن بوده که تشعشع، ناراحتی یا نیاز به تزریق و مصرف دارو ندارد. بنابراین کودک هم به‌راحتی می‌تواند آن را انجام دهد. 
• با کمک داده‌های نقشه مغزی می‌توان برنامه درمانی شخصی‌سازی شده را طراحی کرد که دقیقا مطابق با نیازهای فرد باشد. 
• درمان بر مبنای داده‌های نقشه مغزی یا QEEG می‌تواند به کودک در بهبود عملکرد تحصیلی و زندگی روزمره بسیار کمک کند.
• نقشه از مغز به درمانگر کمک می‌کند تا اطلاعات دقیق‌تری را درباره کودک به دست آورد و تنها به مشاهدات و گفته‌های والدین اتکا نکند.

مزایای نقشه مغزی برای بزرگسالان

• نقشه های مغزی به تشخیص بیماری‌ها و مشکلات عصبی و روانی مانند افسردگی و اضطراب بسیار کمک می‌کند. 
• داده‌های این نقشه به طراحی برنامه درمانی متناسب با نیازهای فرد بسیار کمک می‌کند.
• از داده‌های QEEG برای بهینه‌سازی عملکرد مغز در بزرگسالان مانند بهبود تمرکز، بهبود حافظه و کاهش استرس استفاده می‌شود.
• اطلاعات QEEG به متخصصان کمک می‌کند تا ناهنجاری‌های فعالیت مغز ناشی از سکته یا بیماری‌های خاص عصبی را تشخیص دهند و درمان‌های بهتری برای توان‌بخشی فرد ارائه دهند.  
• داده‌های QEEG می‌تواند مشکلاتی مانند اختلالات خواب، اعتیاد و میل شدید به مصرف مواد مخدر، نشانه‌های اولیه زوال عقل را تشخیص داده و به مداخله زودهنگام آن‌ها کمک کند.

این مطلب را از دست ندهید: نوروفیدبک چیست؟

از نقشه مغزی برای چه اختلالاتی استفاده می‌شود؟

این ابزار می‌تواند طیف وسیعی از اختلالات عصبی، رشدی و همچنین اختلالات مرتبط با سلامت روان را تشخیص دهد و مسیر را برای درمان افراد آسان‌تر کند. 

اختلال کمبود توجه و بیش فعالی ADHD

نقشه QEEG می‌تواند اختلال ADHD را نیز تشخیص دهد. نقشه مغزی کودک بیش فعال نشان می‌دهد که در اغلب موارد در لوب‌های فرونتال امواج تتا (مرتبط با بی‌توجهی) بیش از حد بالا و امواج بتا (مرتبط با تمرکز) کم است. بنابراین نقشه QEEG می‌تواند این را به متخصص نشان دهد تا بر اساس شدت آن درمان مورد نیاز طراحی شود. 

تشخیص اوتیسم با کمک نقشه مغزی

نقشه فرد مبتلا به اوتیسم الگوهای اتصال عصبی غیرمعمول را نشان می‌دهد که در برخی مناطق اتصال بیش‌ازحد و در برخی مناطق بدون اتصال عصبی است. که باعث می‌شود فرد در برخی از مهارت‌ها مانند تعاملات اجتماعی مشکل داشته باشد.

تشخیص افسردگی با نقشه مغزی

افسردگی معمولا با عدم تعادل در امواج آلفا و بتا و نیز کاهش فعالیت در بخش چپ پیشانی و افزایش فعالیت در بخش راست پیشانی مرتبط است. بنابراین نقشه مغزی فرد افسرده نشان می‌دهد که سطح و شدت افسردگی چقدر بوده و نوع آن کدام است. 

اختلالات اضطرابی و نقشه مغزی

از دیگر کاربردهای نقشه مغزی در تشخیص اختلالات، تشخیص اضطراب است. در این نقشه فرد مضطرب نشان داده می‌شود که امواج بتا در نواحی پیشانی و گیجگاهی معمولا بالاتر از حد تعادل است. بنابراین با کمک این نقشه متخصص می‌تواند شدت اضطراب را تشخیص داده و با کمک درمان‌هایی مانند نوروفیدبک یا دارو، علائم را کاهش دهد.

  برای اطلاعات بیشتر، درمان نوروفیدبک برای کودکان را بخوانید.

نقشه مغزی و اختلالات یادگیری 

ناتوانایی‌های یادگیری مانند نارساخوانی یا مشکل در ریاضیات، می‌تواند با این ابزار تشخیص داده شود. در این نقشه‌ها معمولا بی‌نظمی الگوها در برخی از نواحی مغز به چشم می‌خورد. نقشه مغزی می‌تواند به شناسایی مبنای عصبی مشکلات یادگیری بسیار کمک کند. 

تشخیص اختلالات خواب با نقشه مغزی

اختلالات خواب مانند بی‌خوابی و آپنه خواب ممکن است با الگوهای غیر طبیعی امواج مغز در طول خواب مانند امواج بتای بیش‌ازحد خود را نشان دهد. که تشخیص آن می‌تواند به درمان‌های هدایت‌گر بسیار کمک کند. 

تشخیص اختلال دوقطبی با نقشه مغزی

نقشه مغزی افراد دوقطبی ممکن است عدم تعادل در امواج آلفا و بتا و نیز اختلال در تنظیم الگوها در نواحی پیشانی و لیمبیک مغز همراه باشد. بنابراین با کمک آن این اختلال سریع‌تر و دقیق‌تر تشخیص داده می‌شود. نقشه QEEG به متخصص کمک می‌کند تا تمایز بین اختلال دوقطبی و سایر اختلالات خلقی را بهتر تشخیص دهد. 

اختلال وسواس اجباری یا OCD

نقشه مغزی فرد وسواسی معمولا نشان‌دهنده سطح بالای امواج بتا و اختلال در تنظیم و تعادل اتصالات فرونتال است. این نقشه به درمانگر در تشخیص وسواس و ارزیابی پیشرفت فرد بسیار کمک می‌کند. 

تشخیص اسکیزوفرنی با نقشه مغزی

اسکیزوفرنی یا روان‌گسیختگی نیز با کمک نقشه مغزی قابل تشخیص است که در آن الگوها و اتصالات غیرطبیعی مغز و بی‌نظمی در نواحی پیشانی و گیجگاهی نشان داده می‌شود. 

نحوه آماده‌سازی برای تست نقشه مغزی

اگر می‌خواهید مسیر درمان خود را با دقت بیشتری پیش ببرید، ممکن است متخصص روانشناسی یا روان‌پزشکی از شما بخواهد که تست نقشه مغزی یا QEEG را انجام دهید. بنابراین بهتر است قبل از انجام آن، از فرایند آماده‌سازی برای تست QEEG اطلاعات داشته باشید.

• برای انجام تست نقشه مغزی باید سر خود را با شامپو بشویید و موهای کاملا تمیزی داشته باشید.
• نباید از ژل، نرم‌کننده و مواد آرایشی و بهداشتی دیگر روی موها و پیشانی استفاده کنید.
•  موهای شما باید کاملا باز باشد.
• زیور آلات باید از سر و گوش‌ها خارج شوند.
• قبل از اقدام به انجام تست از مصرف موادی مانند سیگار، قهوه، چای، نوشیدنی‌های الکلی، انرژی‌زا و کافئین‌دار اجتناب کنید.
• از خوردن هر دارو یا خوراکی که روی میزان هوشیاری، عملکرد بدن، شنوایی و بینایی شما تاثیر می‌گذارد خودداری کنید.
• تمامی سوابق پرونده پزشکی و آزمایش‌های مختلف عصب‌شناسی خود را به همراه داشته باشید.
• قبل از انجام تست حتما استراحت کافی داشته باشید. 

معرفی نقشه مغزی رنگی از زبان خانم دکتر ساداتی 👇:

پرسش های متداول درباره نقشه مغزی

حالا که درباره روش استخراج نقشه‌های مغزی، مزایا و کاربردهای آن اطلاعاتی به دست آورده‌اید، ممکن است سوالات مختلفی ذهن شما را درگیر کرده باشد. در این بخش به رایج ترین سوالات درباره نقشه QEEG پاسخ می‌دهیم تا آگاهی بیشتری درباره این ابزار داشته باشید.

هزینه و مدت زمان انجام نقشه مغزی در ایران چقدر است؟

هزینه نقشه مغزی با توجه به نوع کلینیک و نیاز به تفسیر آن متفاوت است، اما معمولا ارائه این نقشه می‌تواند کمتر از ۵۰۰ هزار تومان در ایران باشد. همچنین مدت زمان جلسات انجام تست QEEG بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه برای هر فرد است.

آیا نقشه مغزی روشی ایمن است؟

نقشه مغزی یک ابزار غیرتهاجمی برای تشخیص انواع اختلالات سلامت روان است که هیچ عوارضی را برای کودکان و بزرگسالان به دنبال ندارد. برای انجام نقشه مغزی نیاز به مصرف دارو، تزریق یا انجام کارهای تهاجمی نخواهید داشت. تنها کافی است حسگرها را روی سر خود قرار دهید تا این الکترودها فعالیت امواج مغزی شما را اندازه‌گیری کنند. بنابراین باید گفت که نقشه مغزی چه برای بچه‌ها، چه برای بزرگسالان کاملا ایمن و بی‌خطر است.

نقشه مغزی دقیقاً چه چیزی را اندازه‌گیری می‌کند؟

به بیان ساده، مغز هنگام فعالیت، امواج الکتریکی تولید می‌کند که این نقشه با کمک حسگرها و الکترودها این فعالیت و امواج مغزی را رصد می‌کند.سپس با کمک الگوریتم‌ها و محاسبات پیشرفته، این امواج به حالت اعداد و ارقام درمی‌آید تا قابل اندازه‌گیری و بررسی کمّی باشد. به طور کلی نقشه‌های مغزی می‌توانند موارد زیر را اندازه‌گیری کنند:

• فرکانس امواج مغزی را اندازه‌گیری می‌کند و این فرکانس‌ها را بر حسب هرتز اندازه می‌گیرد. 
• دامنه یا قدرت امواج مغزی را اندازه‌گیری می‌کند که نشان می‌دهد امواج مغز در مناطق مختلف چقدر شدت دارند.
• این نقشه می‌تواند انسجام میزان ارتباط نواحی مختلف مغز با یکدیگر را اندازه‌گیری کند. 
• تعادل فعالیت بین نیمکره راست و چپ مغز با کمک نقشه QEEG مغزی ارزیابی می‌شود.
• این ابزار می‌تواند تاخیر زمانی بین امواج مغزی را در مناطق مختلف مغز اندازه‌گیری کند و درباره سرعت پردازش اطلاعات و ارتباط بین نواحی مغز اطلاعاتی ارائه دهد. 
• با کمک QEEG می‌توان از فعالیت مغز نقشه‌های بصری ایجاد کرد که امواج مغز را در بخش‌های مختلف مغز نشان می‌دهد.
• نقشه‌های مغزی به ما کمک می‌کند تا الگوی امواج فرد را با پایگاه داده نقشه‌های افراد معمولی و سالم مقایسه کنیم. 
• این نقشه در تشخیص انواع اختلالات عصبی و مغزی به ما کمک می‌کند. 

آیا نقشه مغزی یک روش تشخیصی قطعی است؟

نقشه‌های مغزی یک ابزار قدرتمند و قابل اعتماد برای تشخیص انواع اختلالات هستند که می‌توانند در زمینه روانشناسی و روانپزشکی بسیار کاربردی باشند. اما باید توجه داشته باشید که این ابزار بهتر است در کنار سایر روش‌های تشخیصی مانند مصاحبه‌ها، مشاهدات و ارزیابی‌های بالینی مورد استفاده قرار بگیرد تا تشخیص دقیق‌تر و بهتری ارائه دهد. زیرا برخی از اختلالات شباهت‌هایی دارند که ممکن است در نقشه‌های مغزی هم‌پوشانی داشته باشند. بنابراین درمانگر باید در کنار این ابزار، از تست‌ها و ابزارهای دیگر نیز کمک بگیرد تا تشخیص دقیق و مناسبی داشته باشد. 

نتایج نقشه مغزی چگونه تفسیر می‌شوند؟

بعد از اینکه این نقشه تهیه شد، متخصص باید آن‌ها را با دقت بررسی کند. تفسیر نتایج با توجه به دامنه و شدت فرکانس‌های مختلف مغز در نواحی مختلف انجام می‌شود. سپس این داده‌ها با نقشه‌های مغزی افراد سالم مقایسه می‌شود تا نقاط ناهنجاری مشخص شود. متخصص بر اساس نقشه ی مغزی می‌تواند تشخیص دهد که فرکانس‌های مختلف به چه اختلال یا مشکلی مرتبط است. سپس این تشخیص با کمک ارزیابی‌ها و مصاحبه‌های دقیق تکمیل می‌شود. برای مثال افزایش بیش‌ازحد امواج تتا در لوب فرونتال مغز می‌تواند با بی‌توجهی و ADHD مرتبط باشد که با کمک ابزارهای دیگر درمانگر تشخیص قطعی و دقیق‌تری می‌دهد. 

آیا انجام نقشه مغزی دردناک است؟

خیر. انجام نقشه مغزی برای کودکان و بزرگسالان هیچ مشکل و دردی ندارد، زیرا یک ابزار غیرتهاجمی به شمار می‌رود. برای انجام آن کافی است که الکترودها و حسگرها روی سر فرد قرار بگیرد که هیچ مشکلی را ایجاد نمی‌کند.

این تست برای کودکان چه سنی مناسب است؟

باید بگوییم که انجام QEEG محدودیت سنی ندارد و برای همه کودکان قابل استفاده است. اما مهم این است که کودک به سنی رسیده باشد تا بتواند دستورالعمل‌های مورد نیاز انجام تست را رعایت کند و همکاری لازم را انجام دهد تا نتیجه تست دقت کافی داشته باشد. ممکن است انجام تست برای کودکان زیر ۵ سال به دلیل اینکه نمی‌توانند به مدت طولانی بنشینند،  چالش‌هایی داشته باشد که البته قابل تطبیق خواهد بود. 

آیا امکان انجام نقشه مغزی در خانه وجود دارد؟

امکان انجام تست نوار مغزی یا EEG در خانه وجود دارد که برخی از مراکز خدمات‌دهنده این کار را انجام می‌دهند، اما برای تجزیه‌وتحلیل دقیق این امواج و دریافت نقشه QEEG بهتر است که به کلینیک‌های تخصصی مربوطه مراجعه کنید تا نتیجه دقیق‌تر و بهتر باشد. 

آیا نقشه مغزی روی روند درمان تاثیر مستقیم دارد؟

این نقشه یک روش تشخیصی است و نقش مستقیمی در درمان مشکلات و اختلالات ندارد. این روش به متخصص در تشخیص دقیق‌تر اختلالات کمک می‌کند. همچنین به متخصصان کمک می‌کند تا فرایند پیشرفت درمان فرد را با دقت بیشتری زیر نظر بگیرند و تغییرات را بهتر رصد کنند. 

چگونه بفهمیم که یک مرکز مناسب برای انجام این تست انتخاب کرده‌ایم؟

یک مرکز مناسب برای انجام نقشه QEEG باید از تجهیزات و وسایل به‌روز و باکیفیت استفاده کند. حتما باید یک اتاق یا محیط مجزا برای انجام این نقشه در نظر گرفته شود و محیط آرام و بدون سروصدا باشد تا فرد بتواند با خیال راحت تست را انجام دهد. همچنین تفسیر و بررسی نقشه QEEG مغزی باید زیر نظر متخصص روانشناسی یا روانپزشکی و تخصص‌های مرتبط انجام شود تا اعتبار کافی داشته باشد. 

آیا نقشه مغزی می‌تواند در درمان اختلال ADHD کمک کند؟

نقشه QEEG برای افراد بیش فعال می‌تواند شدت امواج نامتعادل را اندازه‌گیری کند و نوع ADHD (بی‌توجهی، بیش‌فعالی یا هردو) را تشخیص دهد. این نقشه به متخصص کمک می‌کند تا مسیر درمان اختلال ADHD را بهتر و دقیق‌تر طراحی کند. 

چه تفاوتی بین QEEG و نوروفیدبک وجود دارد؟

نقشه مغزی یا QEEG ابزاری است که ناهنجاری الگوها و امواج مغز را اندازه‌گیری می‌کند و با کمک الگوریتم‌های محاسباتی پیشرفته امواج مغز را بررسی می‌کند. نوروفیدبک یک روش درمانی است که با کمک این نقشه نوع اختلال و مشکل امواج مغزی تشخیص داده می‌شود. سپس برای درمان نوروفیدبک محتوایی برای فرد پخش می‌شود و بازخوردهایی ارائه می‌شود. درمانگر با مشاهده نتیجه فرد به طور آنی و هم‌زمان می‌تواند تغییر امواج مغزی را مشاهده کند. 

نکته مهم این است که برای موثر بودن درمان، حتما باید به بهترین مرکز نوروفیدبک تهران مراجعه کنید.

آیا نتایج تست QEEG همیشه دقیق است؟

معمولا نقشه مغز دقت بالایی در اندازه‌گیری و تجزیه‌وتحلیل امواج مغزی دارد. اما ممکن است در صورتی که شرایط محیطی یا شرایط جسمی فرد مساعد نباشد، نتیجه تست دقت بالایی نداشته باشد. برای مثال جابه‌جایی فرد، باز کردن مداوم چشم‌ها، صحبت‌کردن، سروصدای محیط، مکان ناآرام و غیر راحت می‌تواند روی نتیجه تست تاثیر بگذارد. از طرفی ممکن است برخی از الگوهای مغزی در چند اختلال مشترک باشد و به همین دلیل به ابزارهای تشخیصی دیگر هم نیاز خواهد بود. 

نقشه مغزی چه محدودیت‌هایی دارد؟

با همه مزایای نقشه مغزی برای کودکان و بزرگسالان، این ابزار محدودیت‌هایی هم دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• این نقشه به‌تنهایی نمی‌تواند بیماری‌ها و نوع اختلالات را تشخیص دهد، بلکه نیاز به تفسیر و ابزارهای تشخیصی دیگری وجود دارد.
• بسیاری از بیماری‌ها و اختلالات عملکرد مشابهی روی امواج مغزی دارند و هم‌پوشانی علائم بین آن‌ها وجود دارد.
• این ابزار می‌تواند تحت تاثیر کارهای مختلفی مثل پلک‌زدن، انقباض ماهیچه‌ها یا تداخلات الکتریکی قرار بگیرد و روی نتیجه تاثیر بگذارد.
• این نقشه نمی‌تواند علت ناهنجاری‌ها و عدم تعادل الگوهای مغزی را تشخیص دهد.
• این نوع نقشه نمی‌تواند فعالیت‌های عمیق مغزی را با دقت بالا اندازه‌گیری کند.
• ممکن است همه کلینیک‌ها این ابزار را نداشته باشند و از طرفی هزینه آن برای برخی از افراد بالا باشد.

آیا مصرف دارو قبل از انجام این تست ممنوع است؟

برای انجام نقشه QEEG مغزی منعی در مصرف داروهای شما وجود ندارد، اما بهتر است چند ساعت قبل از انجام تست از مصرف الکل، نوشیدنی‌های کافئین‌دار، انرژی‌زا و مصرف دخانیات خودداری کنید.

آیا این تست با بیمه پوشش داده می‌شود؟

در بسیاری از کلینیک‌ها، انجام نقشه QEEG مشمول بیمه می‌شود و اگر شما با شرکت‌های بیمه قرارداد داشته باشید، هزینه بیمه از آن کسر خواهد شد. همچنین در برخی از کلینیک‌ها با کمک بیمه‌های تکمیلی طرف قرارداد نیز هزینه کاهش پیدا می‌کند. البته بهتر است قبل از انجام تست از پوشش بیمه کلینیک مورد نظر اطمینان پیدا کنید. 

سخن پایانی

نقشه مغزی یا QEEG یک ابزار تشخیصی مفید و کاربردی برای ارزیابی و تشخیص طیف گسترده‌ای از انواع اختلالات عصبی، روانی و رشدی است. با کمک QEEG متخصصان می‌توانند بینش‌های دقیق و قابل اندازه‌گیری را درباره فعالیت امواج مغزی فرد به دست آورند. سپس با تفسیر نقشه مغزی فرد می‌توانند شرایط را تشخیص داده و نوع اختلال را متوجه شوند. این ابزار به تشخیص دقیق نوع اختلال کمک می‌کند و باعث می‌شود که متخصص بتواند برنامه درمانی دقیق‌تر و مفیدتری را برای فرد طراحی کند. این نقشه ابزاری بی‌خطر، غیرتهاجمی و ایمن است که برای افراد در سنین مختلف به کار می‌رود. کلینیک ساداتی با بهره‌گیری از بهترین و پیشرفته‌ترین دستگاه‌ها، امکان تست نقشه مغزی را برای مراجعان کودک و بزرگسال فراهم کرده است. این تست برای درمان نوروفیدبک در کلینیک نیز قابل اجرا است.