مشکلات و آسیب های کودک بد سرپرست

بدون شک دوران کودکی مهم‌ترین مرحله در رشد انسان است که پایه و اساس رفاه عاطفی، مهارت‌های اجتماعی و رشد شناختی فرد را تشکیل می‌دهد. کودکانی که با محبت، حمایت و مراقبت درست رشد می‌کنند، معمولا به بزرگسالانی سالم تبدیل می‌شوند که می‌توانند عملکرد مناسبی داشته باشند. متاسفانه بسیاری از کودکان از والدین خوب و دلسوز بی‌بهره هستند و کودک بد سرپرستی را تجربه می‌کند. مراقبت ضعیف و فرزندپروری نامناسب والدین می‌تواند تاثیرات عمیق و طولانی‌مدتی روی سلامت روان کودک بگذارد و مشکلات بسیاری را در کودکی و بزرگسالی برای فرد ایجاد کند. در این مطلب می‌خواهیم کمی بیشتر درباره کودکان بد سرپرست و مشکلات آن‌ها صحبت کنیم و راهکارهای عملی را برای مواجهه با این کودکان ارائه دهیم.

کودک بد سرپرست چه کسی است؟

در قدم اول باید بدانیم که کودک بدسرپرست به چه کسی گفته می‌شود. از نظر روانشناس کودک، کودکی که به طور ضعیف از او مراقبت شود و نیازهای اساسی جسمی، عاطفی، روانی و آموزشی او به طور کامل و مناسب برآورده نشوند، کودک بد سرپرست در نظر گرفته می‌شود. عدم مراقبت صحیح و فرزندپروری نامناسب می‌تواند به شکل‌های مختلفی خود را نشان دهد. مسائل بسیاری مانند فقر شدید، مصرف مواد مخدر و مشکلات سلامت روان والدین می‌تواند کودک را جزو بچه های بد سرپرست قرار دهد. 

ویژگی‌های والدین کودک بد سرپرست

در نگاه اول شاید به این فکر کنید که والدین دچار اعتیاد یا فقیر می‌توانند باعث شوند که کودک بدسرپرستی را تجربه کند، اما موارد دیگری هم وجود دارد که به بدسرپرستی کودکان اطلاق می‌شود.

غفلت از نیازهای اساسی

نیازهای اولیه و اساسی کودک مانند غذای مناسب، پوشاک، مسکن مناسب، بهداشت و مراقبت‌های پزشکی به‌درستی برآورده نمی‌شوند. این کودکان ممکن است سوء تغذیه داشته باشند، از بیماری‌های درمان‌نشده رنج ببرند یا لباس‌های مناسب فصل نداشته باشند. 

غفلت والدین از نیازهای عاطفی کودک

بسیاری از کودکان بد سرپرست از نظر عاطفی نادیده گرفته می‌شوند و حمایت عاطفی، محبت یا توجه مناسب را از سرپرستان خود دریافت نمی‌کنند. همچنین آن‌ها ممکن است سوء استفاده‌های عاطفی مانند توهین کلامی، تحقیر و طرد شدن را تجربه کنند که باعث احساس بی‌ارزشی، ناامنی و کمبود اعتماد به نفس می‌شود.

عدم حمایت آموزشی کودک

بسیاری از کودکان بد سرپرست از فرصت حضور در مدرسه و آموزش محروم هستند. بنابراین کودک نمی‌تواند در فعالیت‌های آموزشی شرکت کند و به طور مناسب آموزش ببیند.

قرار گرفتن در محیط‌های نامناسب

بسیاری از کودکان بدسرپرست در محیط‌های نامناسبی رشد می‌کنند. محیط‌های ناامن یا پرهرج‌ومرج می‌تواند تاثیر بسیار عمیقی روی سلامت روان کودک داشته باشد. خشونت خانگی، سوء مصرف مواد مخدر و الکل، انجام فعالیت‌های مجرمانه از جمله مواردی است که برای رشد کودک بسیار نامناسب است. همچنین کودک ممکن است در محیطی زندگی کند که موقعیت‌های خطرناک برایش پیش بیاید و امنیت او را به خطر بیندازد.

این مطلب را هم بخوانید: نشانه های والدین سمی

آسیب های کودکان بد سرپرست

تا به اینجا با ویژگی‌های کودکان بد سرپرست آشنا شدید. باید بدانید که این تجربه‌ها می‌تواند بر جنبه‌های مختلف سلامت و رشد مناسب کودک تاثیرگذار باشد. در ادامه برخی از آسیب‌هایی کودکان بد سرپرست را مرور می‌کنیم.

مشکلات عاطفی و روانی

از جمله مهم‌ترین آسیب های کودکان بدسرپرست این است که این کودکان به‌شدت از نظر روانی و عاطفی چالش‌ها و مشکلاتی را تجربه می‌کنند که می‌تواند روی همه ابعاد زندگی آن‌ها تاثیرگذار باشد. 

• عزت نفس پایین: کودکانی که بد سرپرست هستند، معمولا احساس بی‌مهری، بی‌ارزشی، ناخواسته‌بودن و بی‌لیاقتی می‌کنند و به همین دلیل اعتماد به نفس پایینی دارند.
• اضطراب و استرس بالا: بسیاری از این کودکان به دلیل عدم حمایت عاطفی مناسب، ترس و اضطراب شدیدی را تجربه می‌کنند. از طرفی رشد در محیط ناامن یا محیط دارای خشونت می‌تواند اضطراب کودک را تشدید کند.
• افسردگی: کودکان بدسرپرست به دلیل اینکه تحت فرزندپروری و تربیت صحیح نیستند، معمولا احساس غم و ناامیدی زیادی دارند. علائم افسردگی در این کودکان بسیار شایع است. 
• مشکلات دلبستگی: به دلیل فرزندپروری نادرست و تربیت نامناسب، این کودکان در سبک دلبستگی خود دچار مشکل می‌شوند. آن‌ها نمی‌توانند دلبستگی ایمن به والدین را تجربه کنند. به همین دلیل در ارتباط و اعتماد با دیگران دچار مشکل هستند و نمی‌توانند روابط سالمی داشته باشند.
• اختلالات رفتاری: والدینی که سرپرستی نامناسبی دارند، نمی‌توانند به‌خوبی از پس تربیت فرزند بر بیایند و به همین دلیل ممکن است کودک دچار رفتارهای پرخاشگرانه، آسیب به دیگران، سرکشی و نافرمانی شود.

مشکلات تحصیلی و شناختی

• تاخیر در رشد: کودکان بدسرپرست در مقایسه با بچه‌های معمولی، ممکن است تاخیر در رشد شناختی و زبانی داشته باشند، زیرا حمایت و آموزش کافی را از مراقبان خود دریافت نمی‌کنند.
• مشکلات یادگیری: کودکانی که در محیط‌های نامناسب، آزاردهنده و دارای خشونت زندگی می‌کنند، ممکن است تمرکز و اعتماد به نفس لازم برای یادگیری درست را نداشته باشند و مشکلاتی را در عملکرد تحصیلی و فرایند یادگیری خود تجربه کنند.
• فقدان مهارت حل مسئله: کودک بدسرپرست معمولا به کاوش کردن، سوال پرسیدن یا تفکر انتقادی تشویق نمی‌شود و راه‌های حل مسئله و مدیریت تعارض را نمی‌آموزد.

مشکلات جسمانی در کودکان بد سرپرست

بسیاری از این کودکان مراقبان خوبی ندارند و به همین دلیل به تغذیه مناسب، مراقبت‌های پزشکی و بهداشتی دسترسی ندارند. بنابراین بسیاری از آن‌ها از سوء تغذیه، بیماری‌های مزمن یا مشکلات رشدی رنج می‌برند. همچنین برخی از آن‌ها به دلیل بی‌توجهی سرپرستان خود، ممکن است دارای دردها و زخم‌های درمان‌نشده باشند یا صدمات و آزار جسمی ببینند. همچنین برخی از آن‌ها تحت تنبیه‌های شدید و صدمات فیزیکی از سمت والدین خود هستند. بسیاری از این کودکان سیستم ایمنی ضعیفی دارند و به همین دلیل در معرض بیماری‌های مختلف هستند.

چالش‌ها و مشکلات اجتماعی

بسیاری از کودکان بد سرپرست آموزش‌های لازم در زمینه توسعه مهارت‌های اجتماعی را دریافت نمی‌کنند و به همین دلیل نمی‌توانند رابطه مثبت و سازنده‌ای با دیگران داشته باشند. آن دسته از بچه‌هایی که تحت خشونت یا غفلت والدین هستند، معمولا نمی‌توانند به دیگران اعتماد کنند و انزوا و تنهایی را ترجیح می‌دهند. برخی از آن‌ها نیز رفتارهای قلدرانه و پرخاشگرانه‌ای با دیگران دارند یا به دلیل عزت نفس پایین مورد آزار و اذیت دیگران قرار می‌گیرند. 

مشکلات رفتاری

بسیاری از کودکان بد سرپرست به سمت رفتارهای پرخطر گرایش پیدا می‌کنند. درصد زیادی از این کودکان در معرض سوء مصرف مواد مخدر و الکل هستند یا انگیزه زیادی برای آسیب‌زدن به خود دارند. بسیاری از این کودکان به خوبی مدیریت احساسات و رویارویی با چالش‌ها را یاد نگرفته‌اند و به همین دلیل تصمیم‌های پرخطر می‌گیرند. این کودکان بیشتر از سایر بچه‌ها در معرض انجام رفتارهای مجرمانه و بزهکاری قرار دارند.

چالش‌های بزرگسالی

متاسفانه بسیاری از بچه های بد سرپرست مشکلات و آسیب‌های طولانی‌مدت و عمیقی را تجربه می‌کنند. این کودکان به دلیل اینکه تحت فرزندپروری مناسبی نبوده‌اند، ممکن است این چرخه معیوب را برای فرزند خود نیز ادامه دهند. همچنین این کودکان ممکن است در بزرگسالی در تجربه روابط سالم، پایدار و مثبت دچار مشکل باشند و نتوانند رابطه باثباتی را تجربه کنند. 

این مطلب هم برای شما مفید است: تاثیر تنش در خانه روی کودکان

برای کودک بد سرپرست چه کنیم؟

بدون شک کودکان بدسرپرست نیاز به کمک دارند، اما در برخی از موارد بهبود شرایط و مدیریت آن برای دیگران بسیار دشوار خواهد بود. در ادامه اقداماتی را مرور می‌کنیم که در مواجهه به کودک بدسرپرست می‌توانید انجام دهید.

• از ایمنی کودک اطمینان پیدا کنید. اگر کودکی تحت سوء استفاده، آزار یا خشونت شدید قرار دارد، حتما آن را به اورژانس اجتماعی و پلیس اطلاع دهید تا کودک از محیط ناامن خارج شود. سعی کنید محیط امنی را با کمک مددکاران اجتماعی و موسسه‌های نگهداری کودکان برای کودک فراهم کنید. 
• به کودکانی که بدسرپرست هستند و بدرفتاری را تجربه کرده‌اند، حمایت روانی و عاطفی ارائه دهید.
• با کمک متخصصان و مربیان آموزش‌دیده شرایطی فراهم کنید تا کودک بتواند از تروماها و مشکلات روانی خود عبور کند. سعی کنید حس امنیت و بهبود سلامت روان را برای کودک به وجود آورید.
• اگر امکان آن وجود دارد، والدین این کودکان را تشویق کنید تا مهارت‌های درست فرزندپروری را آموزش ببینند و درک بهتری از نیازهای عاطفی و روانی کودک پیدا کنند.
• برای والدینی که خود از مشکلات سلامت روان، اعتیاد یا مسائل شخصی رنج می‌برند، محیط سالم و امنی برای درمان فراهم کنید و به آن‌ها در مسیر مراجعه به روانشناس و درمانگر کمک کنید.
• اگر خانواده با مشکل مالی روبه‌رو است، می‌توانید کمک‌های حمایتی ارائه دهید تا ثبات به خانواده برگردد و نیازهای اساسی کودک برطرف شود.
• سعی کنید به کودکان بدسرپرست کمک کنید تا بتوانند آموزش‌های لازم را دریافت کنند و به مدرسه بروند.
• شرایطی فراهم کنید تا کودک بتواند مهارت‌های مقابله‌ای، مدیریت احساسات و حل تعارض‌ها را آموزش ببیند و مهارت‌های اجتماعی خود را توسعه دهد.
• از روانشناس کودک و متخصص در این زمینه کمک بگیرید تا با توجه به شرایط کودک بد سرپرست، روش‌های مناسب برای کمک به او را به شما ارائه دهند.

این مطلب را هم بخوانید: نکات مهم رفتار با کودک

سخن پایانی

کودکان بدسرپرست با مشکلات و چالش‌های تربیتی و روانی بسیاری دست و پنجه نرم می‌کنند. این کودکان ممکن است در فرایند رشد، روابط اجتماعی و عملکرد تحصیلی مشکلات اساسی داشته باشند. به همین دلیل مراقبت از آن‌ها نیازمند رویکردی اساسی و چندوجهی است. با تشخیص و رسیدگی به مشکلات خانواده‌هایی که والدین نامناسبی دارند، می‌توانیم فرصتی برای تضمین امنیت کودک، ثبات و تجربه آموزش مناسب ایجاد کنیم. فراموش نکنیم که همه کودکان سزاوار فرصتی برای تربیت صحیح، آموزش مناسب و برطرف شدن نیازهای اساسی هستند.