دلایل عذرخواهی زیاد کودک چیست؟

بسیاری از والدین تلاش می‌کنند به کودک یاد دهند که اگر کار اشتباهی انجام می‌دهد، اشتباه خود را بپذیرد و عذرخواهی کند. با این حال می‌بینیم که برخی از کودک خیلی بیشتر از آنچه لازم است، عذرخواهی می‌کنند. حتی ممکن است کودک در مواردی که تقصیر او نیست یا نیازی وجود ندارد عذرخواهی کند. این رفتار ممکن است والدین و مربیان را گیج کند، بنابراین باید دلایل عذرخواهی زیاد کودک را پیدا کنیم و بدانیم که این رفتار نشان‌دهنده چه چیزی درون کودک است. درک این علت‌ها به والدین کمک می‌کند تا اعتماد‌به‌نفس کودک خود را بهبود داده و عادت‌های ارتباطی سالم را به کودک آموزش دهند. در این مطلب می‌خواهیم درباره دلایل عذرخواهی زیاد کودک صحبت کنیم و بدانیم که چرا برخی از کودکان زیاد عذرخواهی می‌کنند. همچنین راهکارهایی برای مقابله با این رفتار به والدین ارائه خواهیم داد. پس تا پایان با ما همراه باشید.

علت عذرخواهی زیاد کودکان

عذرخواهی کردن یک عادت پسندیده است که وقتی فرد اشتباه می‌کند، آن را بپذیرد و برای آن عذرخواهی کند. با این حال روانشناس کودک می‌گوید که عذرخواهی بیش از حد کودک چیزی بیش از یک عادت مودبانه به شمار می‌‌رود. در این بخش دلایل عذرخواهی زیاد کودک را معرفی می‌کنیم تا درک بهتری از وضعیت عاطفی، رشدی و روانی کودک داشته باشید.

کودک به دنبال تایید و اجتناب از تعارض 

• بسیاری از کودکان ذاتا به احساس امنیت و اعتبار از طرف بزرگسالان خود وابسته هستند. عذرخواهی زیاد کودک می‌تواند راهی برای دریافت تایید یا دوری از عدم تایید والدین، مربی یا حتی همسالان باشد. کودک با گفتن «ببخشید» و «متاسفم» سعی می‌کند از تعارض و انتقاد جلوگیری کند، حتی اگر کار اشتباهی نکرده باشد.
• از طرف دیگر، کودکان به‌خصوص در سنین پیش‌دبستانی و اوایل مدرسه، در حال توسعه خودشناسی و یادگیری روابط اجتماعی هستند. آن‌ها با عذرخواهی بیش از حد، می‌خواهند راهی امن برای حفظ روابط خود پیدا کنند.
• برخی از کودکان با این رفتار تمایل به خوب دیده شدن یا دوری از تنبیه دارند. بچه‌هایی که خلق‌وخوی حساسی دارند یا در محیط سختگیرانه زندگی می‌کنند، بیشتر مستعد این رفتار هستند.

کودک احساس گناه یا مسئولیت می‌کند

• برخی از کودکان حتی زمانی که مقصر نیستند، احساس مسئولیت زیادی در برابر احساسات و موقعیت دیگران دارند. این رفتار می‌تواند نشان‌دهنده همدلی زیاد یا تمایل به کمال‌گرایی باشد.
• با بزرگ شدن کودک، او درک بیشتری از علت و معلول در تعاملات اجتماعی پیدا می‌کند. برخی از بچه‌ها نقش خود را در اتفاقات و نتایج منفی بیش‌ازحد ارزیابی می‌کنند و فکر می‌کنند که باعث آن هستند.
• برخی از کودکان هم احساس گناه و عذاب وجدان دارند، زیرا احساس می‌کنند که مجبور به اصلاح اشتباهات دیگران هستند. این احساس بیشتر در کودکانی دیده می‌شود که در معرض انتظارات بالا یا انتقادهای شدید والدین هستند.

این مطلب هم برای شما مفید است: دلایل مهرطلبی کودکان

عذرخواهی زیاد کودک از ترس طرد شدن

• عذرخواهی زیاد کودک می‌تواند نشانه اضطراب، به‌ویژه اضطراب اجتماعی باشد. برخی از کودکان از قضاوت و طرد شدن می‌ترسند و به همین دلیل از عذرخواهی به‌عنوان یک مکانیسم مقابله‌ای استفاده می‌کنند.
• این نوع اضطراب معمولا در سنین مدرسه یعنی ۸ تا ۱۲ سالگی بیشتر به چشم می‌خورد. کودک ممکن است برای جلوگیری از طرد شدن، پس از ابراز نظرات خود مدام عذرخواهی کند. 
• این رفتار می‌تواند ریشه در ترس از اشتباه یا دیده شدن منفی داشته باشد. کودک سعی می‌کند با عذرخواهی زیاد، سپر محافظی برای خود ایجاد کند تا از خجالت و طرد شدن دوری کند.

الگوسازی اجتماعی و رفتار آموخته‌شده

• کودک با مشاهده اطرافیان خود رفتارها را تقلید می‌کند. اگر او شاهد عذرخواهی مکرر و غیرضروری در بین اطرافیان خود باشد، ممکن است این رفتارها را تقلید کند. یادتان باشد که تقلید کردن یک روش یادگیری برای کودک در سنین پایین است، بنابراین ممکن است کودک عذرخواهی زیاد را به‌عنوان یک رفتار اجتماعی مناسب بپذیرد. 
• عذرخواهی زیاد با مشاهده رفتار اطرافیان کمتر به محرک‌های درونی عاطفی مرتبط است و بیشتر به رفتارهای مشاهده‌شده کودک بازمی‌گردد. کودک ممکن است هنوز تشخیص ندهد که چه زمانی باید عذرخواهی کند. 

عزت نفس و اعتماد به نفس پایین کودک

• کودکانی که عزت نفس پایینی دارند، ممکن است تصور کنند که ذاتا اشتباه می‌کنند و مقصر هستند. بنابراین برای جبران اشتباهات خود به عذرخواهی مکرر روی می‌آورند. 
• عزت نفس در دوران کودکی شکل می‌گیرد و تحت تاثیر بازخورد والدین، معلم و همسالان است. بازخورد منفی و عدم تقویت عزت نفس می‌تواند باعث شود که کودک به خود شک داشته باشد و عذرخواهی زیاد کودک را به همراه آورد. 
• کودک با عذرخواهی مکرر می‌خواهد انتقادها را از خود دور کرده و از پرداختن دیگران به کاستی‌های او جلوگیری کند. 

این مطلب را حتما بخوانید: راه های افزایش اعتماد به نفس کودکان

تاثیرات فرهنگی و محیطی 

• هنجارهای فرهنگی در خانواده‌ها نیز نقش مهمی در شکل‌گیری رفتارها و عذرخواهی زیاد کودک دارند. در برخی از فرهنگ‌ها ادب و احترام به‌شدت تاکید می‌شود و باعث می‌شود که کودک به عذرخواهی مکرر روی بیاورد.
• کودک نیاز دارد که با انتظارات اجتماعی و خانوادگی مطابقت پیدا کند. بنابراین با عذرخواهی زیاد سعی می‌کند احترام خود را نشان دهد و خودش را با خانواده هماهنگ کند. 

ترس از تجربه‌های گذشته کودک

• کودکانی که به طور مکرر مورد انتقاد، تنبیه یا سرزنش قرار گرفته‌اند، ممکن است به عذرخواهی زیاد عادت کرده باشند و از آن به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی استفاده کنند. 
• کودکانی که در معرض تربیت نامناسب، محیط‌های پرفشار یا آسیب‌های روحی قرار داشته‌اند، ممکن است یاد بگیرند که عذرخواهی تنش‌ها را کاهش می‌دهد و از تشدید آن‌ها جلوگیری می‌کند. 

مشکل در تشخیص مقصر

کودکان خردسال معمولا در تشخیص موقعیت‌هایی که واقعا مقصر هستند، مشکل دارند. این محدودیت شناختی می‌تواند در برخی از بچه‌ها به عذرخواهی بیش از حد منجر شود. کودکان تا قبل از ۹ سالگی، در حال توسعه نظریه ذهن و درک دیدگاه‌های دیگران هستند. به همین دلیل ممکن است مسئولیت اتفاقاتی را بر عهده بگیرند که در آن نقشی نداشته‌اند.

اگر می‌خواهید بدون آسیب‌زدن به کودک او را تربیت کنید، توصیه می‌کنیم دوره والدگری موثر را خریداری کنید.

راه های جلوگیری از عذرخواهی زیاد کودک

تا به اینجا درباره دلایل عذرخواهی مکرر در کودکان صحبت کردیم. در این بخش می‌خواهیم استراتژی‌ها و راهکارهایی را معرفی کنیم که به شما کمک کند تا عذرخواهی کردن کودک را کاهش دهید و آن را در حد موارد ضروری و مهم نگه دارید. 

• محیطی امن و حمایتگر در خانه ایجاد کنید. از انتقادهای تند خودداری کنید تا کودک در محیط احساس ناامنی و مقصربودن نکند. به او یاد دهید که اشتباهات اجتناب‌ناپذیر هستند و نیازی نیست برای همه آن‌ها عذرخواهی مکرر داشته باشد. به‌جای بازخوردهای تنبیهی از بازخوردهای ملایم و سازنده کمک بگیرید. 
• احساسات کودک را تایید کنید. اگر کودک برای چیزهای جزئی عذرخواهی می‌کند، به او بگویید که درک می‌کنم این احساس را داشته باشید، اما لازم نیست عذرخواهی کنی. به او کمک کنید به‌جای عذرخواهی به حل مشکل یا پیدا کردن راهکار فکر کند. این رویکرد به کودک کمک می‌کند تا احساسات خود را بهتر درک و پردازش کند. 
• الگوسازی ارتباطات سالم را فراموش نکنید. عذرخواهی‌های مناسب را در رفتارهای خود نشان دهید و دلیل عذرخواهی خود را برای کودک توضیح دهید. کودک با مشاهده ارتباطات سالم شما سعی می‌کند تا رفتارهای شما را تقلید کند.
• اعتماد به نفس و عزت نفس کودک را بهبود دهید. تلاش‌های کودک را تحسین کنید و از او انتظارات غیرواقعی نداشته باشید. نقاط قوت کودک را تقویت کنید تا حس شایستگی در او ارتقا پیدا کند. عزت نفس بالا نیاز به عذرخواهی زیاد کودک را کاهش می‌دهد، زیرا کودک به دنبال راهی برای جبران کاستی‌های خود نخواهد بود. 
• زمان مناسب برای عذرخواهی کودک را آموزش دهید. یاد دادن مرزهای رفتاری به کودک کمک می‌کند تا موقعیت‌های لازم برای عذرخواهی را بهتر درک کند. به او یاد دهید که اگر به کسی آسیب زد باید عذرخواهی کند، اما لازم نیست برای بیان نظرات و عقاید خود عذرخواهی کند. 

سخن پایانی

عذرخواهی بیش از حد در کودکان رفتاری است که ریشه در ترکیبی از عوامل عاطفی، رشدی و اجتماعی دارد. عذرخواهی زیاد کودک نشان می‌دهد که او برای حفظ ارتباطات خود و محافظت از دنیای خود تلاش می‌کند. بنابراین اگر والدین علت این کار را درک کنند می‌توانند بهتر به فرزند خود کمک کنند. یادتان باشد که کودک در یک محیط امن و حمایتگر نیازی به اثبات خود ندارد و از طرفی عزت نفس خود را بهتر تقویت می‌کند. اگر نمی‌دانید چطور باید از عذرخواهی زیاد کودک جلوگیری کنید، بهتر است از یک روانشناس کودک حرفه‌ای کمک بگیرید. کلینیک دکتر ساداتی در کنار شما است تا در مسیر بهبود کیفیت زندگی فرزندتان به شما کمک کند.