آشنایی با اختلال بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان

انسان‌ها در طول زندگی خود و در رده‌های مختلف رشد، ممکن است با اختلالات و چالش‌های رشدی و روانی مختلفی روبه‌رو شوند. این اختلالات می‌توانند روی کیفیت زندگی و عملکرد روزمره افراد تاثیرگذار باشند. بی اشتهایی عصبی یکی از این اختلال‌ها است که می‌تواند سلامت روانی و جسمی کودکان و نوجوانان را به طور جدی تهدید کند. در حالی که این اختلال می‌تواند در سنین مختلفی نمود پیدا کند، اما در بین نوجوانان و کودکان بسیار مشاهده می‌شود. درک و شناخت اختلال بی اشتهایی در بچه ها باعث می‌شود که درمان به‌موقع و مناسب انجام شود و از آسیب‌دیدن کودک جلوگیری شود. برای آشنایی با اختلال بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان، دلایل و راه‌های درمان آن با ما همراه باشید. 

اختلال بی اشتهایی در کودکان چیست؟

بی اشتهایی عصبی در کودکان (Anorexia Nervosa) یک اختلال خوردن جدی است که معمولا نوجوانان و کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد و به‌ویژه در دوره نوجوانی تشدید می‌شود. از نظر فوق تخصص روانشناس کودک در تهران، این اختلال با ترس شدید از چاق شدن و اضافه وزن خود را نشان می‌دهد. فرد مبتلا به این اختلال رژیم غذایی بسیار محدودی دارد که منجر به کاهش وزن ناسالم و غیر اصولی او می‌شود. اختلال بی اشتهایی در نوجوانان و کودکان در صورتی که ادامه پیدا کند، می‌تواند به طور جدی به جسم و روان فرد آسیب برساند و سلامتی او را تهدید کند. 

ویژگی‌ها و علائم بی اشتهایی در کودک و نوجوان

بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان در هر فردی به فرد دیگر ممکن است متفاوت باشد، اما به طور کلی ویژگی‌های کلیدی این اختلال شامل موارد زیر است:

• کاهش وزن بیش از حد: کودکان و نوجوانان مبتلا به بی اشتهایی اغلب به طور قابل توجهی دچار کمبود وزن می‌شوند.
• تصویر تحریف‌شده از بدن خود: این بچه‌ها معمولا دیدگاه غیر واقعی و منفی‌نگرانه‌ای نسبت به بدن خود دارند و در بسیاری از موارد خود را دارای اضافه وزن می‌دانند. آن‌ها خود را چاق می‌بینند، حتی در حالی که به‌شدت دچار کاهش وزن هستند. 
• ترس شدید از افزایش وزن: بسیاری از کودکان و نوجوانان دارای اختلال بی اشتهایی از افزایش وزن و چاق شدن وحشت دارند. بنابراین اقدامات سختگیرانه و شدیدی برای پرهیز از غذا خوردن انجام می‌دهند. 
• غذا خورد بسیار محدود: اختلال بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان باعث می‌شود که آن‌ها مصرف مواد غذایی را به‌شدت محدود کنند. آن‌ها در بسیاری از موارد کالری‌شماری می‌کنند و از خوردن بسیاری از غذاها اجتناب می‌کنند. 
• ورزش اجباری: بسیاری از نوجوانان مبتلا به بی‌اشتهایی، برای سوزاندن کالری و کنترل وزن خود، بیش از حد ورزش انجام می‌دهند. 
• انزوا و دوری از اجتماع: برخی از افرادی که به بی‌اشتهایی مبتلا هستند، از نظر اجتماعی منزوی می‌شوند و از دوستان و فعالیت‌های اجتماعی خود دوری می‌کنند.

اختلال بی اشتهایی در کودک و نوجوان چه دلایلی دارد؟

روانشناس کودک و نوجوان اشاره می‌کند که بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان چندوجهی است و ممکن است ترکیبی از عوامل بیولوژیکی، روانی و محیطی را شامل شود. از طرفی ترکیب و تاثیر هر عامل در افراد مختلف متفاوت است. با این حال آشنایی با دلایل ابتلا به بی اشتهایی می‌تواند در درک بهتر این اختلال و روند بهبود و درمان آن موثر باشد. 

• ژنتیک افراد نقش مهمی در ابتلا به اختلال‌ها دارد و ممکن است فردی ژنتیک بی اشتهایی عصبی را داشته باشد.
• واکنش‌های شیمیایی مغز و ترشح هورمون‌ها نیز می‌‌توانند در ایجاد این اختلال موثر باشند. هورمون‌هایی مانند دوپامین و سروتونین با اشتها مرتبط هستند.
• تغییرات هورمونی در دوران بلوغ نقش مهمی در نگرانی‌های افراد نسبت به بدن، نحوه غذا خوردن و تصویر بدن دارند. 
• کمال گرایی نیز یکی از عوامل ایجاد اختلال بی اشتهایی در نوجوانان و کودکان است. افراد انتظارات زیادی از خود دارند و برای بهتر شدن، الگوهای نادرست غذایی را پیش می‌گیرند.
• افرادی که دارای عزت نفس پایین هستند، معمولا ادراک منفی نسبت به خود دارند، احساس بی‌کفایتی می‌کنند و این مشکل ممکن است اختلال بی اشتهایی را تشدید کند.
• برخی از افراد با بی اشتهایی تلاش می‌‌کنند که احساس کنترل روی بدن و زندگی خود داشته باشند.
• تجربه استرس و تروما در گذشته و اتفاقات دردناک مانند خشونت و سوء استفاده می‌تواند خطر ابتلا به اختلال بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان را افزایش دهد. 
• فشارهای اجتماعی، ایده‌آل‌های فرهنگی لاغری و زیبایی می‌تواند نقش مهمی در نگرانی نسبت به تصویر بدن و ایجاد اختلال بی اشتهایی شود.
• فشارهای خانواده و کنترل و محافظت بیش‌ازحد والدین برای سلامتی و کنترل غذا می‌تواند در ایجاد این اختلال تاثیرگذار باشد. 
• فشار و نحوه برخورد همسالان نیز تاثیر زیادی روی عزت نفس و تصویر بدن دارد و می‌تواند باعث ایجاد اختلال اشتها شود. 

راه های بهبود و درمان اختلال بی اشتهایی در کودکان

به گفته یک روانشناس کودک خوب، درمان اختلال بی اشتهایی در نوجوانان و کودکان معمولا به همکاری تیمی متخصصان مختلف نیاز دارد و معمولا برای این کودکان درمان‌های ترکیبی توصیه می‌شود تا اثرپذیری و سرعت بهبود بیشتری داشته باشند. متخصصان در حوزه‌های مختلفی از روانشناسی و روانپزشکی گرفته تا تغذیه و ورزش به فرد کمک می‌کنند تا سلامت روان خود را بازیابی کند و به طور سالم به وزن مناسب خود برسد. 

روان درمانی تخصصی

• روانشناس و درمانگر خبره با کمک روش درمان شناختی رفتاری به فرد کمک می‌کند تا باورهای منفی در مورد خود و بدن خود را شناسایی کرده و آن‌ها را با الگوهای فکری و رفتاری بهتر جایگزین کند. 
• برخی از درمانگران با کمک رویکردهایی مانند گروه درمانی و خانواده به فرد کمک می‌کنند تا درک بهتری از خود پیدا کند و از تجربه‌های دیگران بهره‌مند شود. 
• مشاوره فردی کودک و نوجوان نیز یکی از مهم‌ترین مسیرهای درمان اختلال بی اشتهایی است که به افراد کمک می‌کند تا سلامت روان خود را بازیابی کنند و مهارت‌های مقابله‌ای برای کنترل احساسات را یاد بگیرند. مشاور و روانشناس به کودک و نوجوان کمک می‌کند تا تصور بهتری از بدن خود داشته باشد و آن را بپذیرد. 

درمان پزشکی و دارویی

• معاینات پزشکی برای نظارت بر معیارهای سلامتی انجام می‌شود و ارزیابی دقیقی از وضعیت فعلی فرد انجام می‌شود. 
• متخصص تغذیه کمک می‌کند که یک برنامه غذایی سالم و متناسب با نیازهای فرد طراحی شود تا او کالری دریافتی مناسب خود را به طور تدریجی افزایش دهد و وزن خود را برگرداند.
• در صورت نیاز، مداخلات پزشکی برای رفع عوارض جسمی و فیزیکی فرد انجام می‌شود.
• دارودرمانی نیز یکی از مهم‌ترین ابزارها برای بهبود بی اشتهایی کودکان است که بر اساس شدت اختلال و نوع نیاز فرد تجویز می‌شود. ممکن است فرد نیاز به داروهای ضد افسردگی یا داروهای کاهش اضطراب داشته باشد تا بتواند به برنامه غذایی مناسب و سالم خود برگردد.

این مطلب را هم بخوانید: پرخوری عصبی در کودکان و نوجوانان

سخن پایانی

اختلال بی اشتهایی در کودکان و نوجوانان مانند هر اختلال دیگری نیاز به حمایت والدین و صبوری آن‌ها دارد. سرزنش و تحقیر کودک و نوجوان می‌تواند نتیجه عکس داشته باشد و بیش از پیش سلامت روان فرد را به خطر بیندازد. فرایند بهبود بی اشتهایی در بچه ها مسیری طولانی و زمان‌بر است و می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. بنابراین والدین و درمانگران باید با صبر و حوصله این مسیر را در کنار کودک طی کنند. در این مطلب سعی کردیم درباره اختلال بی اشتهایی در نوجوانان و کودکان صحبت کنیم و راه های درمان آن را مرور کنیم. تجربه‌ها و سوالات خود را با ما در میان بگذارید. کلینیک روانشناسی ساداتی ارائه‌دهنده انواع خدمات مشاوره و درمان کودکان در تلاش است تا با کمک تیم تخصصی خود بتواند سلامت روان کودک شما را بازگرداند و کیفیت زندگی او را بهبود دهد.  

سوالات متداول