چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند؟

ارتباط موثر با کودک سنگ‌بنای تقویت رشد عاطفی، ایجاد اعتماد و تشویق رفتار مثبت در او است. اگر والدین، مربیان و مراقبان کودک بدانند که با بچه‌ها چطور صحبت کنند، بدون شک می‌توانند تعاملی سازنده، عمیق و به‌دور از تنش داشته باشند. اگر بتوانید راهکارهایی را اجرا کنید که کودک به شما گوش دهد، آنگاه می‌توانید بدون نیاز به تنبیه یا تهدید کودک با او ارتباط باکیفیتی داشته باشید. در این مطلب می‌خواهیم استراتژی‌ها و راه‌هایی را معرفی کنیم تا به شما کمک کند با کودک طوری صحبت کنید که به حرف‌های شما گوش دهد و بتواند به‌خوبی با شما ارتباط برقرار کند. پس اگر برایتان سوال است که چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، برای پیدا کردن پاسخ تا پایان با ما همراه باشید.

مراحل رشد کودک را درک کنید

از نظر روانشناس کودکان مهم‌ترین قدم برای اینکه کودک به حرف‌های شما گوش دهد این است که او را درک کنید. ارتباط موثر با کودک نیاز به همدلی با او و درک مراحل رشدی کودک دارد. فراموش نکنید که بچه‌ها اطلاعات را متفاوت از بزرگسالان پردازش می‌کنند و تحت تاثیر سن، بلوغ عاطفی و محیط اطراف قرار می‌گیرند. بنابراین در قدم اول باید به مرحله رشد آن‌ها دقت داشته باشید. 

• کودکان نوپا: کودکان یک تا سه سال، واژه‌ها و دامنه توجه محدودی دارند. آن‌ها به زبان ساده‌ و ملموس و نشانه‌های بصری بهتر واکنش نشان می‌دهند. این کودکان هنوز در حال توسعه عواطف، احساسات و توجه خود هستند و به همین دلیل ممکن است وقتی مشغول کاری هستند، به حرف‌های شما واکنش نشان ندهند.
• کودکان پیش‌دبستانی: بچه‌های سنین سه تا پنج سالگی، شروع به درک علت و معلول می‌کنند، اما ممکن است با دستورات پیچیده مشکل داشته باشند. آن‌ها وارد مرحله‌ای شده‌اند که با تکرار، تشویق و مرزگذاری سالم رشد می‌کنند. 
• کودکان در سن مدرسه: کودکان ۶ تا ۱۲ سال می‌توانند توجه بیشتری به جزئیات داشته باشند. آن‌ها می‌خواهند استقلال خود را توسعه دهند و مرزها را آزمایش کنند. کودکان در این سن به ابراز وجود و مستقل بودن بسیار علاقه دارند. 
• نوجوانان بالای ۱۲ سال: نوجوانان به‌دنبال استقلال هستند و احتمالا در برابر لحن آمرانه مقاومت می‌کنند. آن‌ها به سوالات باز، گفت‌وگوهایی بر پایه احترام و درک استقلال و حریم شخصی خود بهتر واکنش نشان می‌دهند. 

با توجه به مراحل رشدی هر کودک، والدین باید بر اساس نیازهای کودک با او ارتباط برقرار کنند. با در نظر گرفتن این مقوله می‌توانند به پاسخ چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، برسند.

هم سطح کودک شوید

یکی از مهم‌ترین راه ها برای اینکه کودک به حرف شما گوش کند این است که خود را روبه‌روی او قرار دهید و هم‌سطح کودک باشید. سعی کنید روبه‌روی چشم‌های کودک قرار بگیرید، در برابرش زانو بزنید یا در کنارش بنشینید. این کار باعث می‌شود که آن‌ها حس امنیت و درک شدن داشته باشند و از شما نترسند. 

از زبان ساده استفاده کنید

کودکان به‌ویژه بچه‌های کوچک‌تر، ممکن است با جملات پیچیده سردرگم شوند و منظور شما را متوجه نشوند. بنابراین از عبارت‌ها و جمله‌های ساده و مستقیم استفاده کنید و جملات را کوتاه نگه دارید. برای اینکه حرف شما در ذهن کودک بماند، می‌توانید نکات کلیدی را برای او تکرار کنید. در دوره جامع فرزندپروری دکتر ساداتی می‌آموزید که چطور با کودک تعامل مثبت داشته باشید.

گوش دادن فعال را فراموش نکنید

برخی از والدین همیشه از ناسازگاری کودک شکایت دارند و برایشان سوال است که چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند؟ باید بگوییم که گوش دادن مانند یک خیابان دوطرفه است. وقتی که به کودک به طور کامل توجه می‌کنید، به اون نشان می‌دهید که برای افکار و صحبت‌های او ارزش قائل هستید. هنگامی که کودک صحبت می‌کند، با او تماس چشمی برقرار کنید، سر تکان دهید و از کلمات تاییدی استفاده کنید. این کار باعث می‌شود که کودک احساس ارزشمندی داشته باشد و احساساتش تایید شود. بنابراین یاد می‌گیرد که وقتی شما صحبت می‌کنید و از او چیزی می‌خواهید، او هم به حرف‌های شما گوش دهد. 

احساسات کودک را تایید کنید

بسیاری از کودکان به خصوص در سنین پایین‌تر، در بیان احساسات و افکار خود مشکل دارند که این می‌تواند منجر به ناامیدی و سرپیچی شود. بنابراین مهم است که احساسات آن‌ها را بدون قضاوت تایید کنید. به آن‌ها بگویید که احساساتشان طبیعی است و شما در کنار آن‌ها هستید. این کار باعث می‌شود که کودک حس کند درک شده است و به همین دلیل به شما اعتماد کرده و بهتر به حرف های شما گوش می‌دهد.

این مطلب را حتما بخوانید: نقش پدر در تربیت فرزند

به کودک حق انتخاب بدهید

اگر برایتان سوال است که چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، یکی از مهم‌ترین کارهایی که می‌توانید انجام دهید این است که به کودک در چارچوب مرزها، حق انتخاب بدهید. وقتی که کودک احساس می‌کند روی شرایط و انتخاب‌های خود کنترل دارد، بهتر با شما همکاری می‌کند و بهتر به صحبت‌های شما گوش می‌دهد. بنابراین توصیه می‌کنیم که گزینه‌های محدود و متناسب با سن کودک به او ارائه دهید و برای انتخاب‌ها او را تحت فشار قرار ندهید. این کار علاوه بر تمرین استقلال، می‌تواند حس ارزشمندی کودک را افزایش دهد و باعث شود که او بهتر به حرف‌های شما گوش دهد.

تقویت مثبت را در نظر بگیرید

یکی از کاربردی‌ترین روش‌ها برای پاسخ به این سوال که چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، این است که رفتارهای مناسب کودک را تقویت کنید. تحسین و تشویق رفتارهای مطلوب باعث می‌شود که کودک بیشتر به گوش دادن حرف شما تمایل نشان دهد. روی کارهای اشتباه و نقاط ضعف کودک تمرکز نکنید و کارهای درست او را تحسین کنید. برای تشویق او، به طور خاص بر کاری که انجام داده تمرکز کنید تا او بداند دقیقا برای چه کاری او را تحسین کرده‌اید. فراموش نکنید که رفتار با کودک حرف گوش نکن نیازمند صبوری و زمان است.

از دستورات بیش‌ازحد خودداری کنید

بسیاری از والدین کودک را با دستورات و قوانین متعدد بمباران می‌کنند. این کار باعث می‌شود که کودک از گوش دادن به حرف‌های شما گریزان باشد. کودکان به‌ویژه در سنین پایین‌تر برای انجام چند دستور هم‌زمان مشکل دارند. بنابراین برای اینکه کودک به حرف شما گوش دهد، بهتر است کارها را به قدم‌های کوچک‌تر تقسیم کنید. این کار سردرگمی و ابهام را در کودک کاهش می‌دهد و باعث می‌شود که او بهتر به حرف شما گوش دهد. 

ارتباط محترمانه را الگوسازی کنید

اگر نمی‌دانید که چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، بهتر است نحوه تعامل و ارتباطات خود را برای کودک الگوسازی کنید. کودکان از بزرگ‌ترها و به‌خصوص از والدین خود تقلید می‌کنند. بنابراین به‌جای اینکه با داد و فریاد، کنایه، تحقیر یا دروغ با دیگران ارتباط برقرار کنید، رفتارهای محترمانه را تمرین کنید. این کار باعث می‌شود که کودک از سنین پایین یاد بگیرد که به صورت محترمانه رفتار کند، حرف‌های شما را گوش دهد و عملکرد بهتری داشته باشد. 

داستان و بازی را از یاد نبرید

یکی از مهم‌ترین ابزارها برای اینکه چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، کمک‌گرفتن از بازی و قصه است. داستان‌سرایی و بازی‌های متنوع عملکرد قدرتمندی در توسعه مهارت‌های ارتباطی هستند. از عروسک‌ها و اسباب‌بازی‌ها برای ایفای نقش یا اجرای سناریوهای مختلف کمک بگیرید و مفاهیم مهم را از این طریق به کودک یاد دهید. با کمک داستان‌ها هم می‌توانید به کودک کمک کنید تا ارتباط بهتری با شما داشته باشد، قوانین و چارچوب‌ها را یاد بگیرد و مفاهیم مختلف را بهتر درک کند. 

قانون‌گذاری را فراموش نکنید

ثبات و مرزگذاری‌های واضح و مشخص از جمله کارهایی است که باعث حرف گوش کردن کودک می‌شود. بهتر است قوانین خانه را به طور واضح و مشخص برای کودک توضیح دهید و پیامدهای هرکدام را به کودک بگویید. همچنین در اجرای قوانین و پیامدها ثبات داشته باشید. این کار به کودک کمک می‌کند تا درک بهتری از مرزها داشته باشد و بهتر قوانین خانه را رعایت کند. 

این مطلب هم برای شما مفید است: کارکردهای اجرایی در کودکان چیست؟

نکات مهم صحبت کردن با کودک با توجه به سن

• برای کودکان نوپا یک تا سه سال از تکرار و آهنگ استفاده کنید. بچه‌های کوچک‌تر به شعر و موسیقی به‌خوبی واکنش نشان می‌دهند. توجه کودک را به تغییر دهید. برای اینکه او را از کاری منع کنید، گزینه جدیدی به او ارائه دهید تا توجه کودک را جلب کند. دستورات را ساده و واضح نگه دارید.
• کودکان ۳ تا ۵ سال با کمک نمودارها، تصویر و نشانه‌های بصری بهتر می‌توانند دستورات را درک کنند. برای مثال می‌توانید از یک جدول یا نمودار امتیازدهی و ستاره‌دهی برای مسواک زدن، مرتب کردن اتاق یا لباس پوشیدن کمک بگیرید. در یاد دادن چارچوب‌ها به کودکان سن پیش‌دبستانی صبورانه عمل کنید.
• برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال بهتر است که آن‌ها را در مسائل و پیدا کردن راهکار مشارکت دهید و با کمک او راه حل پیدا کنید. دلایل قوانین و مرزها را برای او توضیح دهید. مشارکت در تصمیم‌ها به کودک کمک می‌کند تا اعتماد‌به‌نفس خود را تقویت کند.
• نوجوانان ۱۳ سال به بالا به آزادی عمل بیشتری نیاز دارند. بنابراین بهتر است از سخنرانی‌های طولانی، نصیحت و سرزنش آن‌ها پرهیز کنید. سعی کنید به آن‌ها نشان دهید که احساسات و حریم شخصی آن‌ها را درک می‌کنید. 

کارهایی که نباید هنگام صحبت با کودک انجام دهید

در کنار راهکارهایی برای چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند، باید به مواردی دقت کنید که می‌تواند به ارتباط بهتر شما با کودک آسیب بزند. در ادامه مواردی را مرور می‌کنیم که بهتر است از آن‌ها دوری کنید.

• حرف کودک را قطع نکنید و اجازه دهید صحبت کودک تمام شود. قطع کردن صحبت بچه‌ها باعث می‌شود که احساس نادیده گرفته شدن داشته باشند.
• از برچسب‌ها و القاب منفی خودداری کنید. این القاب می‌تواند به عزت نفس کودک آسیب برساند. به‌جای آن بهتر است روی رفتارهای کودک تمرکز کنید.
• بیش از حد از کودک سوال نپرسید. پرسیدن مداوم سوالاتی مثل «چرا این کار را کردی» باعث می‌شود که کودک احساس اتهام و تهدید داشته باشد و اعتماد به شما را از دست بدهد.
• از تهدید کردن کودک دوری کنید. تهدیدهای توخالی و بزرگ می‌تواند باعث تضعیف اعتبار و اقتدار شما شوند. بنابراین به‌جای اینکه کودک را تهدید کنید و آن را عملی نکنید، بهتر است قوانین و پیامدها را برای او توضیح دهید. 

سخن پایانی

ارتباط موثر با کودک یک فرایند مداوم و طولانی‌مدت است که می‌تواند با رشد کودک دچار تغییر و تحول شود. بهتر است به‌طور منظم سبک ارتباطی و کیفیت تعامل با کودک خود را ارزیابی کنید تا بتوانید نقاط ضعف رابطه با فرزندتان را پیدا کرده و آن‌ها را برطرف کنید. توصیه می‌کنیم فرصت‌هایی برای گفتگوی آزاد، جلسات خانوادگی برای صحبت کردن بدون دغدغه و مشورت برای قوانین کمک بگیرید تا کودک حس شنیده‌شدن و ارزشمند بودن داشته باشد.

صحبت کردن با کودک به طوری که به حرف های شما گوش دهد، نیازمند صبر، همدلی و درک بهتر کودک است. ایجاد ارتباط عمیق و باکیفیت با کودک به درک متقابل کمک می‌کند و باعث بهبود گوش دادن کودک می‌شود. در این مطلب سعی کردیم راهکارهای عملی ارائه دهیم تا بدانید چگونه با کودکان صحبت کنیم تا گوش دهند. کلینیک دکتر ساداتی در کنار شما است تا بتوانید با کمک درمانگران حرفه‌ای، فرزندپروری بهتری داشته باشید و رابطه باکیفیت‌تری با فرزندتان بسازید.