نشانه های کمبود محبت در کودکان + راه های درمان کمبود محبت کودک

عشق و محبت را می‌توان سنگ‌بنای رشد سالم کودک دانست که یک عنصر حیاتی و اساسی برای بهزیستی عاطفی،اجتماعی و روانی کودک است. وقتی که کودک کمبود محبت را تجربه می‌کند، می‌تواند عمیقا بر رشد آن‌ها در جنبه‌های مختلف تاثیر بگذارد. فقدان گرما، ارتباط و عشق منجر به چالش‌های بسیاری برای کودکان می‌شود. اثرات کمبود محبت روی کودک می‌تواند باعث ایجاد مشکلات رفتاری شود و روی سلامت روان تاثیر منفی بگذارد. بنابراین مهم است که والدین با این مشکل بیشتر آشنا شوند تا به طور ناخواسته به فرزندشان آسیب نزنند. در این مطلب درباره علائم و نشانه های کمبود محبت در کودکان صحبت کرده و عوارض آن را روی کودک بررسی می‌کنیم. همچنین راه‌های درمان و راهکارهای مناسب برای والدین را ارائه می‌دهیم تا بتوانید کودکی سالم و شاد تربیت کنید. پس تا پایان مطلب با ما همراه باشید. 

کمبود محبت در کودک چیست؟

بسیاری از والدین ممکن است ندانند که کمبود محبت در کودکان دقیقا به چه مفهومی اشاره دارد. از نظر روانشناس کودک، کمبود محبت به فقدان یا کمبود گرما و محبت عاطفی، مراقبت و تربیت گفته می‌شود. کودکانی که محبت کافی از مراقبان، والدین و افراد نزدیک زندگی خود دریافت نمی‌کنند، دچار کمبود محبت می‌شوند. محبت شامل ابراز کلامی عشق و گفتن «دوستت دارم»، محبت فیزیکی و نیز در دسترس بودن از نظر عاطفی است. وقتی که یک یا چند مورد از این عناصر وجود نداشته یا ناکافی باشد، کودک کمبود محبت را تجربه می‌کند. 

شکل های کمبود محبت در کودکان:

• عدم محبت فیزیکی: لمس فیزیکی حداقلی یا عدم لمس محبت‌آمیز کودک مانند در آغوش گرفتن، نوازش کردن و حرکات آرامش‌بخش جسمی برای کودک.
• عدم دسترسی عاطفی: والدینی که نسبت به نیازهای عاطفی کودک بی‌توجه هستند. آن‌ها نیازهای عاطفی کودک را بی‌پاسخ می‌گذارند یا آن‌ها را طرد می‌کنند. این موارد می‌تواند شامل گوش دادن فعال و همدلانه، وقت‌گذرانی باکیفیت با کودک و گفت‌وگو با او باشد.
• محبت ناسازگار به کودک: والدین گاهی محبت‌آمیز رفتار می‌کنند و گاهی به کودک بی‌توجه هستند که این باعث می‌شود کودک در مورد حمایت آن‌ها نامطمئن و بی‌اعتماد شود.
• محیط‌های غفلت‌آمیز: موقعیت‌هایی که نیازهای عاطفی اساسی کودک به دلیل عوامل و مشکلات استرس‌زا مانند مسائل سلامت روان والدین، مصرف مواد مخدر، چالش‌های اجتماعی و مشکلات مالی به فراموشی سپرده می‌شود.

علائم کمبود محبت در کودکان

حالا که با مفهوم کمبود محبت کودک آشنا شدید، باید بدانید که این مشکل می‌تواند به شکل چشمگیری روی رفتارها، عواطف و تعاملات کودک تاثیر بگذارد. شناخت این علائم به شما کمک می‌کند تا بتوانید زودتر مشکل کمبود محبت فرزندتان را برطرف کرده و رفتارهای نادرست خود را اصلاح کنید.

نشانه های کمبود محبت در کودکان از نظر عاطفی

• کودکانی که دارای کمبود محبت هستند، ممکن است احساس کنند که لیاقت عشق را ندارند یا نسبت به خود تردید دارند. آن‌ها ممکن است فکر کنند که دوست‌داشتنی یا به اندازه کافی خوب نیستند.
• این بچه‌ها ممکن است در برابر طرد یک مکانیسم دفاعی به کار ببرند و از دیگران فاصله بگیرند. همچنین ممکن است نسبت به تلاش برای محبت دیگران واکنش نشان ندهند.
• کودکان دارای کمبود محبت، نوسانات خلقی مکرر، گریه بیش‌ازحد و عصبانیت شدید بر سر مسائل جزئی را از خود نشان می‌دهند که نشان‌دهنده ناتوانی در پردازش درست احساسات است.
• این کودکان به دلیل ترس و نگرانی از رها یا طرد شدن ممکن است دچار افسردگی و اضطراب شوند. 
• برخی از این کودکان ممکن است به دنبال محبت یا تایید والدین باشند و آن را در اختلال وابستگی در کودک به شکل بیش‌ازحد و چسبیدن به پدر و مادر نشان دهند. 

علائم رفتاری کمبود محبت در بچه ها

• پرخاشگری، سرپیچی، رفتارهای مخرب مانند قانون‌شکنی، راهی برای بیان نیازهای عاطفی و جلب توجه است.
• کودک ممکن است خود را منزوی کرده و از تعامل با دیگران خودداری کند.
• برخی از این کودکان ممکن است به کارهای اغراق‌آمیز مانند صحبت کردن زیاد، خودنمایی یا بدرفتاری روی آورند تا توجه والدین را به هر شکلی جلب کنند.
• این کودکان ممکن است به رفتارهای خطرناک روی بیاورند و درگیر خودآزاری و فعالیت‌های مضر شوند. 
• ممکن است کودک رفتارهای پسرفتی نشان دهد، برای مثال شب‌ادراری، مکیدن انگشت یا صحبت‌کردن بچگانه را از خود نشان دهد. 

نشانه های کمبود محبت از نظر اجتماعی

• کودکان دارای کمبود محبت ممکن است به دیگران بی‌اعتماد باشند و نتوانند روابط سالم و پایداری بسازند.
• برخی از بچه‌ها ممکن است به دنبال محبت از غریبه‌ها باشند و به دلیل ولع ارتباط و دریافت محبت، فاقد مرزهای ارتباطی سالم باشند.
• برخی از این کودکان از قضاوت شدن و طرد شدن می‌ترسند و به همین دلیل ممکن است درگیر اضطراب اجتماعی شوند. 
• فقدان محبت کافی می‌تواند منجر به مهارت‌های اجتماعی ضعیف شود و تعارض در همسالان را به وجود آورد. 

نشانه‌های فیزیکی 

• در موارد شدید کمبود محبت می‌تواند در نوزادان و خردسالان باعث تاخیر در رشد فیزیکی و مهارت‌های حرکتی شود. 
• کمبود محبت ممکن است خود را به شکل اختلالات خواب، کابوس شبانه یا خواب ناآرام نشان دهد.
• برخی از بچه‌ها به دلیل کمبود محبت شدید سیستم ایمنی ضعیفی دارند و مستعد بیماری هستند.

این مطلب را از دست ندهید: دلایل تاخیر در رشد کودک

نشانه‌های تحصیلی و شناختی کمبود محبت

• کودکان دارای کمبود محبت به دلیل فقدان سلامت عاطفی ممکن است تمرکز کافی نداشته باشند و با عملکرد ضعیف در مدرسه روبه‌رو شوند. 
• کمبود محبت و عدم رفاه عاطفی می‌تواند منجر به یادگیری ضعیف شود. 

این مطلب هم برای شما مفید است: مهارت خودآگاهی در کودکان

عوارض کمبود محبت در کودکان

متاسفانه بسیاری از والدین و مراقبان کودک ممکن است فکر کنند که کمبود محبت در کودکان آسیب زیادی به آن‌ها وارد نمی‌کند یا پس از مدتی از بین می‌رود. اما باید بگوییم که اثرات کمبود محبت در کودک می‌تواند تا بزرگسالی ادامه پیدا کند و عوارض بسیاری برای بچه‌ها به وجود آورد. این اثرات ممکن است با توجه به شدت، مدت یا نوع کمبود محبت متفاوت باشد، اما به طور کلی عوارض کمبود محبت در کودک شامل موارد زیر است.

• عزت نفس پایین در کودک
• عدم توانایی در مدیریت احساسات و هیجانات
• ترس از رها شدن و طرد شدن مکرر
• اختلال در سبک دلبستگی ایمن و فقدان اعتماد یا مرز سالم با دیگران
• مشکل در ایجاد روابط سالم و باکیفیت
• تلاش برای جلب توجه دیگران و دریافت تایید از آن‌ها
• مهارت‌های اجتماعی توسعه‌نیافته و فقدان توانایی برای برقراری ارتباط درست با دیگران
• همدلی ضعیف با دیگران
• اختلال در رشد مغز در نوزادی و خردسالی
• رفتارهای پرخاشگرانه، ناسازگاری در کودک یا قانون ‌شکنی برای بیان نیازهای محبتی خود
• استرس مزمن و نگرانی مداوم از رها شدن، طرد یا تنها ماندن
• امکان ابتلا به اختلالات سلامت روان مانند افسردگی، اختلال شخصیت مرزی یا اضطراب
• امکان تاب‌آوری پایین در مشکلات و چالش‌ها

درمان کمبود محبت کودک

کمبود محبت یکی از مهم‌ترین معضلاتی است که می‌تواند سلامت روان، رشد کودک و رفتارهای او را تا بزرگسالی شکل دهد. خوشبختانه این مشکل قابل درمان و بهبود است و اگر برای درمان حرفه‌ای اقدام شود، کودک می‌تواند سلامت روان و تعادل خود را به دست آورد و عملکرد بهتری داشته باشد. درمان حرفه‌ای در صورت تشخیص متخصص می‌تواند یک راهکار عالی برای بهبود کودک باشد. 

بازی درمانی برای کودکان

بازی درمانی برای کودکان ۳ تا ۱۲ سال به کار می‌رود که به کودک امکان می‌دهد تا احساسات و تجربیات خود را از طریق بازی بیان کند. درمانگر با کمک اسباب‌بازی‌ها، کارهای هنری و نقش‌ها به کودک کمک می‌کند تا احساس امنیت و اعتماد کند و احساسات خود را بهتر پردازش کند. بازی درمانی باعث کاهش اضطراب در کودک می‌شود و از طرفی عزت نفس او را تقویت می‌کند.

درمان شناختی رفتاری

روش درمان شناختی رفتاری یا CBT نیز برای کودکان و نوجوانان کاربرد دارد و یک روش کارآمد برای بهبود سلامت روان و رفتار کودک است. این روش به بچه‌ها کمک می‌کند تا الگوهای فکری منفی خود را شناسایی کرده و آن‌ها را به چالش بکشند. کودک می‌تواند به‌مرور مهارت‌های مقابله‌ای خود را توسعه دهد. با کمک این مشاوره فردی کودکان، کودک می‌تواند احساس ارزشمندی بیشتری داشته باشد، علائم افسردگی را کاهش داده و مهارت‌های حل مسئله را تمرین کند.

درمان مبتنی بر سبک‌های دلبستگی

در این روش درمانگر تلاش می‌کند تا پیوند والدین و کودک را تقویت کند. او تعاملات هدایت‌شده‌ای را طراحی می‌کند تا از طریق آن‌ها اعتماد، هماهنگی عاطفی و دلبستگی ایمن را ارتقا دهد. این روش می‌تواند امنیت عاطفی را به کودک برگرداند و دلبستگی مختل‌شده را ترمیم کند. 

خانواده درمانی برای بهبود کمبود محبت کودک

در این روش اعضای خانواده به مشکلات و تعارض‌های درون خانواده که منجر به کمبود محبت و بی‌توجهی عاطفی می‌شود، رسیدگی می‌کنند. درمانگر در بیان نیازهای عاطفی، حل تعارض‌ها، ایجاد محیطی امن و حمایتگر خانواده را راهنمایی می‌کند. این روش انسجام خانواده را افزایش داده و والدین را به مهارت‌‌های تربیتی و پرورش فرزند مجهز می‌کند. 

درمان متمرکز بر تروما

اگر کودک آسیب‌های شدید عاطفی را تجربه کرده باشد، درمان‌های متمرکز بر تروما برای او مناسب خواهد بود تا تروما و وحشت زمینه‌ای را کاهش داده و تاب‌آوری کودک را تقویت کند.

آموزش و حمایت از والدین

• دوره‌های آموزشی فرزندپروری برای ابراز محبت به کودک، پاسخ‌گویی به نیازهای عاطفی کودک و ایجاد دلبستگی ایمن
• مشاوره فردی یا گروه درمانی والدین برای روبه‌رو شدن با چالش‌ها و مشکلات شخصی و توانایی ارائه محبت به کودک
• گروه‌های حمایتی برای تشویق والدین و حمایت از آن‌ها

نکات بهبود کمبود محبت کودک برای والدین

والدین نقش اساسی در رشد و تربیت کودک دارند و به همین دلیل رفتار آن‌ها تاثیر مستقیمی روی روان کودک می‌گذارد. تا به اینجا درباره عوارض کمبود محبت و راه های درمان آن صحبت کردیم. در این بخش نکاتی را ارائه می‌دهیم که والدین با کمک آن‌ها بتوانند اثرات کمبود محبت در کودکان را از بین ببرند و از غفلت‌های عاطفی جلوگیری کنند.

ابراز محبت مداوم و همیشگی

یکی از مهم‌ترین کارها برای بهبود کمبود محبت در کودک این است که همیشه عشق و محبت خود را به او ابراز کنید. این کار باعث کاهش هورمون‌های استرس و ترشح هورمون‌های آرامش‌بخش می‌شود. ابراز محبت احساس غم در کودکان را به میزان زیادی کاهش می‌دهد.

• با کودک پیوند عاطفی ایجاد کنید، او را در آغوش بگیرید و نوازش کنید. به پشت او دست بکشید و لمس محبت‌آمیز داشته باشید.
• به او بگویید دوستش دارید، به او افتخار می‌کنید و او برایتان مهم است. این جملات احساس ارزشمندی را در کودک بهبود می‌دهد. 
• با کودک زمان باکیفیتی را سپری کنید. فعالیت‌های متنوع و مورد علاقه کودک را انتخاب کنید و زمانی از روز را با او بگذرانید. 

برای بهبود کمبود محبت در کودکان گوش دادن فعال را تمرین کنید

یکی از مهم‌ترین کارها برای درمان کمبود محبت کودک در خانه این است که به او گوش دهید. گوش‌دادن فعالانه باعث می‌شود که کودک به شما اعتماد کند و روابط شما بهبود پیدا کند.

• وقتی کودک صحبت می‌کند با دقت به او گوش دهید و احساسات او را بدون قضاوت تایید کنید.
• از تماس چشمی، تکان دادن سر و زبان بدن برای تایید کودک و نشان‌دادن تعامل خود کمک بگیرید. 

به نیازهای عاطفی کودک پاسخ دهید

توجه به نیازهای عاطفی کودک باعث تقویت هوش هیجانی کودک می‌شود.  از طرفی در رابطه بین والدین و فرزند اعتماد بیشتری ایجاد می‌کند. بنابراین به دنبال یافتن راه های تقویت رابطه والدین و فرزند باشید.

• علائم عاطفی کودک مانند غم، ناامیدی یا هیجان را شناسایی کرده و متناسب با آن پاسخ دهید. 
• احساسات کودک را نادیده نگیرید، بلکه محیطی فراهم کنید تا او بتواند احساسات خود را بروز دهد.
• با کمک روش‌های سالم برای بیان احساسات، به کودک یاد دهید تا آن‌ها را مدیریت کردن و تنظیم هیجان را یاد بگیرد.

محیطی پایدار و قابل پیش‌بینی ایجاد کنید

ایجاد یک محیط باثبات به کودک کمک می‌کند تا بتوانند روال‌ها را پیش‌بینی کنند. این کار باعث ایجاد احساس امنیت در آن‌ها می‌شود.

• سعی کنید یک برنامه و روتین ثابت خانوادگی مانند زمان غذا خوردن، خواب و فعالیت‌های مشترک خانوادگی داشته باشید. این کار حس اطمینان و امنیت را برای کودک ایجاد می‌کند. 
• تنش در خانه، هرج و مرج، فریاد زدن و برنامه‌های ناگهانی را به حداقل برسانید تا آرامش و ثبات فکری کودک حفظ شود.

این مطلب را هم بخوانید: آسیب های کودک بدسرپرست

موانع بین خود و کودک را برطرف کنید

گفتیم که یکی از مواردی که باعث کمبود محبت در کودکان می‌شود، در دسترس نبودن والدین است. بنابراین بهتر است موانعی را که بین شما و کودک وجود دارد، از سر راه بردارید تا از کودک غافل نشوید.

• به در دسترس بودن خود از نظر احساسی و عاطفی فکر کنید. اگر مشکلاتی مانند سلامت روان، استرس یا آسیب‌های دیگر را تجربه می‌کنید، حتما از متخصص و مشاور کمک بگیرید تا این مسائل روی رابطه شما با کودک تاثیر نگذارد.  

ارتباطات اجتماعی را تقویت کنید

ارتباطات اجتماعی باکیفیت باعث می‌شوند که کودک احساس حمایت داشته باشد و عزت نفس خود را بهبود دهد.

• فرزندتان را تشویق کنید تا با همسالان و سایر اعضای خانواده تعامل داشته باشد.می‌توانید از تیم‌های ورزشی و کلاس‌های هنری کمک بگیرید. 
• با نشان‌دادن احترام و برخورد مناسب، برای کودک الگو باشید. 

درباره رشد کودک آموزش ببینید

والدین باید از قبل از تولد کودک خود را برای پدر و مادر شدن آماده کنند. آموزش دیدن درباره رشد و پرورش کودک و روش‌های فرزندپروری مناسب به شما کمک می‌کند تا چالش‌های کمتری داشته باشید و از نظر عاطفی غفلت نکنید. 

• درباره مراحل رشد کودک و نیازهای عاطفی او مطالعه کرده و از منابع معتبر اطلاعات کسب کنید.
• سعی کنید اطلاعات خود را به‌روز نگه دارید و درباره نیازهای کودک در سنین مختلف آگاهی خود را افزایش دهید. 

صبور و باثبات باشید

بدون شک ایجاد اعتماد بین شما و کودک نیازمند زمان و پشتکار است. درمان کمبود محبت و کاهش غفلت عاطفی می‌تواند دشوار و زمان‌بر باشد. این مسئله به‌ویژه برای کودکی که قبلا آن را تجربه کرده سخت‌تر است. بنابراین اگر در ابتدا کودک از شما فاصله گرفت یا محبت شما را رد کرد، ناامید نشوید. شما باید برای ایجاد فضایی قابل اعتماد تلاش کنید و سعی کنید محبت خود را به‌مرور به کودک ابراز کنید. در این مسیر از اجبار استفاده نکنید، زیرا نتیجه عکس خواهید گرفت. پیشرفت‌های کوچک در این رابطه را جشن بگیرید و به او نشان دهید که در هر شرایطی کنارش هستید.

برای بهبود کمبود محبت در کودکان به سن توجه کنید

یکی از موارد مهمی که باید در نظر بگیرید این است که نیازهای کودکان با بالا رفتن سن تغییر می‌کند و شکل آن عوض می‌شود.

• کودکان نوپا و نوزادان برای ایجاد دلبستگی ایمن به لمس فیزیکی بیشتر، در آغوش گرفتن مداوم، تماس چشمی و صدای آرامش‌بخش شما نیاز دارند.
• کودکان سن مدرسه برای افزایش عزت نفس و بهبود مهارت‌های اجتماعی خود به وقت‌گذرانی باکیفیت برای شما، تحسین و ابراز محبت کلامی نیاز دارند.
• نوجوانان به حمایت عاطفی شما، ارتباطات باز و نیز احترام به فضای شخصی و استقلال بیشتر نیاز دارند. 

سخن پایانی

کمبود محبت در کودکان می‌تواند تاثیرات عمیقی بر رشد عاطفی، عملکردهای شناختی و رشد اجتماعی آن‌ها داشته باشد. کودکان از بدو تولد به محبت و عشق والدین نیاز دارند تا دلبستگی ایمن داشته باشند و از نظر عاطفی سالم باشند. با این حال برخی از والدین به طور ناخواسته از حمایت عاطفی و ابراز محبت به کودک خود غفلت می‌کنند. باید بدانید که محیطی پر از محبت و اعتماد به کودکان کمک می‌کند تا اعتمادبه‌نفس، انعطاف‌پذیری و توانایی در ایجاد روابط سالم را در خود پرورش دهند. اگر کودک به هر دلیلی دچار کمبود محبت والدین شده است، باید از طریق درمان‌های حرفه‌ای و تلاش والدین برای بازسازی رابطه به او کمک شود.

والدین با کمک راهکارهایی که در این مطلب اشاره کردیم، در کنار درمان‌های حرفه‌ای در صورت نیاز، می‌توانند شادی و سلامت عاطفی را به‌مرور به فرزند خود برگردانند یا از غفلت عاطفی خود جلوگیری کنند. فراموش نکنید که قدم‌های کوچک برای ابراز محبت و حمایت عاطفی از کودک می‌تواند تفاوت چشمگیری در سلامت روان و زندگی بزرگسالی او ایجاد کند. کلینیک دکتر ساداتی با کمک کادر حرفه‌ای درمانگران خود همواره در تلاش است تا کیفیت زندگی، رفاه عاطفی و سلامت روان شما و فرزندانتان را بهبود دهد.