اهمال کاری در کودکان؛ دلایل و راهکارها

ممکن است شما هم با این مشکل مواجه شده باشید که کودک کارهای خود را تا جایی که می‌تواند به تعویق می‌اندازد، تکالیف خود را تا آخرین لحظه انجام نمی‌دهد و مدام برای انجام کارهایش بهانه‌تراشی می‌کند. این رفتارها معمولا برای بسیاری از والدین و مربیان ناخوشایند است و می‌تواند رفتار با کودک را چالش‌برانگیز و دشوار کند. بسیاری از کودکان به دلایلی عمیق‌تر از تنبلی، کارهای خود را به تعویق می‌اندازند که شناخت این دلایل به والدین کمک می‌کند تا درک بهترین از افکار و احساسات فرزند خود داشته باشند و بتوانند در مسیر مدیریت کارها به فرزند خود کمک کنند. در این مطلب می‌خواهیم به اهمال کاری در کودکان بپردازیم و دلایل این مشکل را بررسی کنیم. همچنین راهکارهایی برای والدین ارائه می‌دهیم تا این وضعیت را به سمت بهبود پیش ببرند. 

اهمال کاری کودکان به چه معنی است؟

بسیاری از والدین اهمال کاری کودک را معادل تنبلی او می‌دانند، اما باید بدانید که اهمال کاری با تنبلی و سرپیچی کردن از دستورات متفاوت است. در واقع از نظر روانشناس کودک، اهمال کاری در کودکان به معنی به تعویق انداختن کارها، فعالیت‌ها و مسئولیت‌ها یا اجتناب از انجام آن‌ها است. این مشکل حتی زمانی به وجود می‌آید که کودک هم زمان و هم توانایی کافی برای انجام کارهای خود را دارد. به تعویق انداختن انجام تکالیف تا آخرین لحظه، اجتناب از تمیز کردن اتاق و جمع‌کردن وسایل از جمله مواردی است که بسیاری از والدین با آن مواجه می‌شوند.

روانشناسان عقیده دارند که اهمال کاری فراتر از تنبلی است و می‌تواند دلایل پیچیده‌تری در بچه‌ها داشته باشد. به همین دلیل والدین باید دلایل این مشکل را پیدا کنند تا بتوانند با کمک درمانگران راه‌هایی برای برای مدیریت کارها، تنظیم و انعطاف‌پذیری در انجام کارها برای کودک پیدا کنند. 

علائم و نشانه های اهمال کاری در کودکان

اهمال کاری کودک و به تعویق انداختن کارها می‌تواند به شکل‌های مختلفی خود را نشان دهد. تشخیص زودهنگام علائم باعث می‌شود تا بتوانید سریع‌تر علت‌ها را پیدا کرده و آن‌ها را برطرف کنید. در ادامه برخی از علائم اهمال کاری در کودکان را مرور می‌کنیم.

• کودک تا جایی که می‌تواند کارها و وظایفی مانند انجام تکالیف، مطالعه، انجام وظایف در خانه را به تعویق می‌اندازد و جملاتی مانند «بعدا انجام می‌دهم» را بیان می‌کند.
• بچه‌های اهمال‌کار معمولا در اولویت‌بندی دچار مشکل هستند و کارهای کم‌اهمیت‌تر را سریع‌تر از کارهای مهم انجام می‌دهند.
• کودک برای انجام کارهایش بهانه‌های مکرر می‌آورد و از جملاتی مانند «بلند نیستم»، «خیلی سخت است» و «خیلی خسته‌ام» استفاده می‌کند.
• اهمال کاری در کودکان باعث می‌شود که وظایف خود را تا آخرین لحظه تکمیل نکنند و سپس برای تکمیل آن‌ها عجله کنند که معمولا باعث انجام کار بی‌کیفیت می‌شود. هراس لحظه‌آخری می‌تواند به یک چرخه مداوم تبدیل شود. 
• کودک ممکن است خود را سرگرم فعالیت‌های غیرمرتبط، بازی، تماشای تلویزیون یا صحبت با دیگران کند تا کارهایش را انجام ندهد. 
• بسیاری از کودکان اهمال کار از صحبت درباره کار اجتناب می‌کنند و ممکن است کارهای روزمره خود را فراموش کنند.
• کودک به دلیل اهمال کاری ممکن است هنگام نزدیک‌شدن به موعد مقرر، احساس استرس، نگرانی و اضطراب داشته باشد. 
• برخی از این کودکان نسبت به مسئولیت‌های خود بی‌تفاوت و بی‌علاقه هستند و از جملاتی مانند «مهم نیست» استفاده می‌کنند. 
• اهمال کاری در کودکان باعث می‌شود که آن‌ها وظایف خود را به پایان نرسانند و چندین کار ناتمام داشته باشند. 
• این کودکان معمولا برای انجام کارها به یادآوری دیگران وابسته هستند و بدون فشار خارجی معمولا کارهای خود را انجام نمی‌دهند. 

دلایل اهمال کاری در کودکان

حالا که با علائم اهمال کاری کودک آشنا شدید، بهتر است دلایل این رفتار را هم بدانید. یادتان باشد که اهمال کاری با تنبلی متفاوت است و عوامل پیچیده‌ای روی آن تاثیر می‌گذارند. عوامل مختلف عاطفی، روانی، محیطی و رشدی کودک می‌تواند در اهمال کاری کودکان موثر باشد. در ادامه به رایج‌ترین دلایل اهمال کاری بچه ها اشاره می‌کنیم.

ترس از شکست

بسیاری از بچه‌ها کارهای خود را به تعویق می‌اندازند، زیر می‌ترسند انتظارات خود یا دیگران را برآورده نکنند و شکست بخورند. آن‌ها برای محافظت از خود در برابر احساس ناکافی بودن یا حس خجالت، از شروع کار اجتناب می‌کنند.

کمال گرایی در کودک

برخی از کودکان کارهای خود را به تعویق می‌اندازند، زیرا می‌خواهند آن را به بهترین شکل انجام دهند. آن‌ها می‌ترسند که کارشان به اندازه کافی خوب نباشد، بنابراین زمان زیادی را برای فکر کردن و برنامه‌ریزی برای کارها سپری می‌کنند. کمال گرایی در کودکان باعث می‌شود که آن‌ها به دنبال نتایج بی‌عیب باشند و به همین دلیل مدام کارها را به تعویق بیندازند.

اهمال کاری در کودکان به دلیل اعتماد به نفسی پایین 

اگر کودک به توانایی‌های خود شک داشته باشد، برای جلوگیری از احساس ناامنی و ناتوانی، کارها را به تعویق می‌اندازد. آن‌ها ممکن است با خود فکر کنند که در این کار خوب نیستند و به همین دلیل از انجام آن اجتناب می‌کنند. افزایش اعتماد به نفس کودکان می‌تواند تا حد مناسبی از این مشکل جلوگیری کند.

وظایف بزرگ و پیچیده

بسیاری از کودکانی که درگیر اهمال کاری هستند، ممکن است به این فکر کنند که یک کار خیلی بزرگ، دشوار و پیچیده پیش رو دارند که نمی‌توانند آن را کنترل کنند. بنابراین از آن اجتناب می‌کنند، زیرا نمی‌دانند از کجا شروع کنند یا دقیقا چه کارهایی را انجام دهند.

عدم علاقه و انگیزه

اگر کودک کاری را کسل‌کننده، بی‌اهمیت و بی‌ربط بداند، احتمالا آن را به تعویق می‌اندازد. آن‌ها نمی‌خواهند کارهای خسته‌کننده انجام دهند و دوست دارند روی فعالیت‌های لذت‌بخش تمرکز کنند.

ضعف در مهارت مدیریت زمان

بسیاری از کودکان توانایی مدیریت زمان برای انجام کار مشخصی را ندارند و نحوه برنامه‌ریزی برای زمان را بلد نیستند. بنابراین ممکن است تا آخرین لحظه وظایف را تکمیل نکنند و در لحظات آخر با عجله و به طور فشرده آن‌ها را انجام دهند.

حواس‌پرتی و عدم تمرکز کودک

بسیاری از کودکان با عوامل مختلفی دچار حواس‌پرتی می‌شوند. این عوامل مانع تمرکز کودک روی وظایف می‌شود و باعث می‌شود که کودک وقت خود را برای انجام کارهای نامرتبطی مثل بازی، گشت‌وگذار در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی بگذراند. 

اهمال کاری کودکان به دلیل نبود ساختار مشخص

برخی از کودکان به این دلیل کارها را به تعویق می‌اندازند که انتظارات واضحی را دریافت نکرده‌اند. برخی از آن‌ها مطمئن نیستند که دقیقا باید چه کاری را انجام دهند و چه زمانی آن را شروع کنند. 

اختلالات سلامت روان

برخی از کودکان به دلیل وجود اختلال‌هایی مانند بیش‌فعالی و نقص توجه یا ADHD و همچنین اختلالات یادگیری، در تمرکز و سازمان‌دهی کارها مشکل داشته باشند و آن‌ها را به تعویق بیندازند. آن‌ها ممکن است انجام تکالیف را فراموش کنند یا تمرکز کافی برای انجام کارها نداشته باشند.

اهمال کاری کودک به دلیل استرس یا اضطراب

سطح بالای اضطراب و استرس می‌تواند آرامش کودک را مختل کرده و شروع کارها را برای او دشوار کنند. آن‌ها ممکن است به دلیل احساس اضطراب از رفتن به سمت کارها واهمه داشته باشند. بنابراین رسیدگی به اضطراب در کودکان اهمیت بسیار زیادی دارد.

نشان دادن اختیار و استقلال

برخی از کودکان برای مقاومت در برابر والدین و مربیان کارهای خود را به تعویق می‌اندازند. آن‌ها می‌خواهند نشان دهند که تحت کنترل بزرگسالان نیستند. این کودکان می‌خواهند نشان دهند که انجام آن کار ناعادلانه یا غیرضروری است.

خستگی یا کمبود انرژی

برخی از کودکان به دلیل خستگی جسمی و روحی کارهای خود را به تعویق می‌اندازند، زیرا انرژی و آرامش کافی برای انجام آن را ندارند. 

الگوبرداری از اطرافیان

برخی از کودکان با مشاهده اهمال‌کاری والدین، از این کار الگوبرداری می‌کنند. آن‌ها فکر می‌کنند این یک عادت بوده و انجام آن طبیعی است.

عدم دریافت پاداش فوری

کودکانی که دچار اهمال کاری هستند، ممکن است با رضایت فوری انگیزه بگیرند. بنابراین اگر کاری پاداش سریعی نداشته باشد، انگیزه خود را برای تکمیل آن از دست می‌دهند. 

راهکارهایی برای بهبود اهمال کاری در کودکان

حالا که با دلایل اهمال کاری کودکان آشنا شدید، بهتر است بدانید راهکارهایی وجود دارد تا بتوانید این مسیر را بهبود دهید. در ادامه راه‌ها و استراتژی‌هایی را مرور می‌کنیم تا با کمک آن‌ها بتوانید اهمال کاری در کودک را کاهش دهید.

علت اصلی را درک کنید

مهم‌ترین قدم برای بهبود اهمال کاری کودک این است که دلیل اصلی این کار را پیدا کنید، زیرا اهمال کاری معمولا نشان‌دهنده مشکلی عمیق‌تر است. برای این کار از کودک سوالات باز بپرسید و از او بخواهید درباره کارهایی که به تعویق می‌اندازد، احساساتش را توضیح دهد. الگوی به تعویق انداختن کارهای کودک را زیر نظر بگیرید تا ببینید در چه مواردی بیشتر این اتفاق می‌افتد.

مدیریت زمان را آموزش دهید

بسیاری از کودکان به سراغ انجام کارهای خود نمی‌روند، زیرا نمی‌دانند چگونه کارهای خود را زمان‌بندی کنند. به او کمک کنید تا برای انجام کارهای خود مهلت‌های زمانی در نظر بگیرد. می‌توانید از جدول، نمودار یا شکل‌ها کمک بگیرید تا کودک درک بهتری از زمان‌بندی داشته باشد. تکنیک‌هایی مانند پومودورو (تقسیم کار به چند بازه زمانی مشخص و استراحت بین آن‌ها) و تنظیم تایمر کمک بگیرید. 

هدف‌گذاری را به کودک بیاموزید

برای کاهش اهمال کاری بچه ها به او کمک کنید تا هدف‌های واقعی، قابل دسترس و واضح تنظیم کند. به آن‌ها کمک کنید تا هدف‌های بلندمدت را به مراحلی با زمان‌بندی کوتاه‌تر تقسیم کند و برای هر مرحله پاداشی در نظر بگیرد. 

سلامت روانی و عاطفی کودک را رصد کنید

اگر کودک به دلایلی مانند کمال‌گرایی، اضطراب، ترس از شکست و استرس کارها را به تعویق می‌اندازد، بهتر است با کمک یک متخصص این چالش‌ها را برای او برطرف کنید. درمانگر با روش‌های درمانی مانند درمان شناختی-رفتاری به کودک کمک می‌کند تا افکار منفی خود را شناسایی کرده و آن‌ها را با افکار مثبت و سازنده جایگزین کند. همچنین از تکنیک‌های کاهش اضطراب کمک بگیرید و به او کمک کنید تا تمرکز خود را حفظ کند. برای بهبود شرایط فرزند خود از بهترین روانشناس کودک در تهران کمک بگیرید.

کارها را به قدم‌های کوچک‌تر تقسیم کنید

بسیاری از کودکان از شروع کارها واهمه دارند و به همین دلیل آن را به تعویق می‌اندازند. بنابراین بهتر است که به آن‌ها کمک کنید تا کارهای خود را به مراحل ساده‌تر تقسیم کنند تا بتوانند آن‌ها را راحت‌تر انجام دهند. 

از تقویت مثبت استفاده کنید

پاداش‌های کوچک برای انجام کارها و وظایف می‌تواند کودک را تشویق کند تا کارهای خود را بهتر انجام دهد و در مسیر نظم و انضباط بماند. برای انجام به‌موقع کارها، به‌پایان‌رساندن پروژه‌ها و انجام تکالیف پاداش‌هایی متناسب در نظر بگیرید. سعی کنید فارغ از دستاوردها، تلاش کودک برای انجام کارها را تحسین کنید. 

سخن پایانی

اهمال کاری در کودکان می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد که روی عملکرد روزمره کودک، احساس اعتماد به نفس، اضطراب و پیشرفت تحصیلی او تاثیر چشمگیری بگذارد. بنابراین مهم است که والدین با نشانه های اهمال در کودک آشنا شوند و در صورت مشاهده، برای پیدا کردن دلایل اهمال کاری فرزند خود تلاش کنند. تشخیص دلایل یکی از مهم‌ترین قدم‌ها برای بهبود کودک است و به شما کمک می‌کند تا ریشه مشکل را شناسایی کرده و آن را با راهکارهای مناسب برطرف کنید. بهتر است در این مسیر از یک روانشناس کودک نیز کمک بگیرید. کلینیک دکتر ساداتی در کنار شما است تا بتوانید با تشخیص و درمان مشکلات و اختلالات مختلف در کودک، کیفیت زندگی او را افزایش دهید.