آموزش ذهن آگاهی در کودکان + مزایا و راهکارهای عملی

بدون شک زندگی امروزه بسیار پیچیده‌تر و شلوغ‌تر از گذشته است و به همین دلیل کودکان و بزرگسالان در معرض تنش‌ها محرک‌های مختلفی هستند. از فشارهای والدین و مدرسه گرفته تا شبکه‌های اجتماعی، می‌توانند استرس و اضطراب زیادی را در کودک به وجود آورند و افزایش تنش‌ها باعث کاهش تمرکز کودک شود. بنابراین کودک باید ابزارها و راهکارهایی را یاد بگیرد تا بتواند در لحظات دشوار و چالش‌برانگیز انعطاف‌پذیری خود را حفظ کند. یکی از این راهکارها ذهن آگاهی است که به کودک کمک می‌کند از احساسات و ذهن خود آگاهی بیشتری داشته باشد. بنابراین ذهن آگاهی فقط مختص بزرگسالان نیست و بسیاری از کودکان می‌توانند با کمک آن تمرکز و رفاه عاطفی خود را بهبود دهند. در این مطلب درباره ضرورت و مزایای ذهن آگاهی در کودکان صحبت می‌کنیم و راهکارهایی را برای آموزش آن به کودک ارائه می‌دهیم. تا پایان با ما همراه باشید. 

ذهن آگاهی در کودکان چیست؟

در ابتدا بهتر است درک شفاف‌تری از ذهن آگاهی داشته باشید تا بتوانید آن را به کودک خود نیز آموزش دهید. از نظر روانشناس کودک، ذهن آگاهی در واقع تمرین توجه به لحظه حال بدون قضاوت‌کردن خود است. ذهن آگاهی در کودکان به آن‌ها کمک می‌کند تا تمرکز و آرامش خود را حفظ کنند، از افکار و احساسات خود آگاهی داشته باشند و بدون قضاوت به بدن و افکار خود توجه داشته باشند. نکته مهم این است که تا جایی که می‌توانید باید ذهن آگاهی را برای کودک ساده کنید تا بتواند بدون مشکل و پیچیدگی آن را انجام دهد و به احساسات و هیجانات خود توجه داشته باشد. آموزش ذهن آگاهی به کودک می‌تواند به سادگی تمرین تنفس یا توجه به طعم یک غذا باشد. بنابراین تکنیک های ذهن آگاهی برای کودک باید ساده و قابل اجرا باشد تا او بتواند متناسب با سن خود این کارها را انجام دهد.

چرا ذهن آگاهی برای کودکان مهم است؟

ممکن است برای برخی از والدین سوال باشد که چرا ذهن آگاهی در کودکان اهمیت زیادی دارد. باید بگوییم که کودکان نیز درست مثل بزرگسالان با احساسات، هیجانات و استرس و اضطراب مواجه می‌شوند. بسیاری از کودکان ابزار و توانایی مدیریت این احساسات و هیجانات را ندارند و به همین دلیل ممکن است با مشکلات بزرگ‌تری روبه‌رو شوند. ذهن آگاهی در موارد زیر به کودکان کمک می‌کند:

• مدیریت احساسات: ذهن آگاهی به کودک می‌آموزد که به‌خوبی احساسات خود را بشناسد، به آن‌ها با آرامش پاسخ دهند و واکنش‌های تکانشی نداشته باشد.
• بهبود تمرکز: تمرینات ذهن آگاهی به کودک یاد می‌دهد که در حین انجام کارهای مختلف تمرکز خود را بهتر حفظ کند. 
• انعطاف‌پذیری بیشتر: کودکان با توجه‌کردن به خود و آگاهی از احساسات خود می‌توانند چالش‌ها و سختی‌ها را بهتر مدیریت کنند و اعتماد به نفس بالاتری برای حل‌کردن مشکلات داشته باشند. 
• خود آگاهی بیشتر: با کمک تمرینات ذهن آگاهی، کودکان می‌توانند درک بهتری از خود داشته باشند. آن‌ها متوجه می‌شوند که چه چیزی را دوست دارند، چه چیزی آن‌ها را ناراحت می‌کند و چطور می‌توانند از خود مراقبت کنند. 

این مطلب را از دست ندهید: روش های درمان اضطراب کودکان

راه های آموزش ذهن آگاهی به کودکان

آموزش ذهن آگاهی در کودکان می‌تواند به‌سادگی و از سنین پایین هم شروع شود. راهکارهای متنوعی برای این کار وجود دارد که والدین می‌توانند آن را سرگرم‌کننده کنند تا کودک راحت‌تر آن‌ها را یاد بگیرد. 

خودتان ذهن آگاهی داشته باشید

یکی از مهم‌ترین کارها برای آموزش ذهن آگاهی به کودکان این است که خودتان الگوی کودک باشید و تمرین‌های ذهن آگاهی را انجام دهید. کودکان با مشاهده تمرین‌های شما علاقه‌مند و کنجکاو می‌شوند و به مرور راحت‌تر تمرین‌های ذهن آگاهی را انجام می‌دهند. می‌توانید کارهایی را که برای بازیابی آرامش و ذهن آگاهی انجام می‌دهید با کودک به اشتراک بگذارید. برای مثال بگویید «من کمی استرس دارم، بنابراین چند نفس عمیق می‌کشم.» 

تمرینات تنفسی را به کودک یاد دهید

یکی از موثرترین و ساده‌ترین راه های ذهن آگاهی در کودکان، تمرین‌های تنفسی است. به کودک یاد دهید که به تنفس خود دقت داشته باشد.  برای این کار می‌توانید از تمرین‌های سرگرم‌کننده و بازی‌ها کمک بگیرید.

• تمرین گل و شمع: به او بگویید فرض کند یک گل را بو می‌کشد (تمرین دم) و یک شمع را فوت می‌کند (تمرین بازدم).
• تمرین تنفس شکمی: از کودک بخواهید دراز بکشد و یک عروسک را روی شکم خود بگذارد. سپس با کمک تنفس خود عروسک را بالا و پایین ببرد.
• تمرین تنفس ۳-۲-۴: به او بگویید ۳ ثانیه نفس بکشد، ۲ ثانیه نفس خود را نگه دارد و در ۴ ثانیه نفس را به‌آرامی خارج کند.

برای آشنایی با راهکارهای بیشتر، حتما آموزش تکنیک های تنفسی برای کودکان مضطرب را بخوانید

ذهن آگاهی در کودکان را در روتین روزمره قرار دهید

تمرین‌های ذهن آگاهی برای کودک را به یک روتین روزمره تبدیل کنید تا او همیشه آن‌ها را در نظر داشته باشد. برای مثال می‌توانید کارهای زیر را انجام دهید:

• به او کمک کنید که روز را با چند نفس عمیق و چند حرکت کششی کوتاه شروع کند.
• با یک تمرین آرام‌بخش مانند تمرکز بر قسمت‌های مختلف بدن یا شکرگزاری روز را به پایان برساند. 
• در بین انجام کارهای مختلف از تمرین‌های ذهن آگاهی کمک بگیرید. برای مثال چند نفس عمیق قبل از شروع مشق‌ها یا چند حرکت کششی بعد از تماشای تلویزیون.

فعالیت‌های حسی را تشویق کنید

برای آموزش ذهن آگاهی در کودکان، حواس آن‌ها را درگیر کنید. کودک را تشویق کنید تا به آنچه می‌بیند، می‌شنود، بو می‌کشد، می‌چشد و لمس می‌کند، دقت بیشتری داشته باشد. 

• پیاده‌روی در طبیعت را در برنامه قرار دهید. از آن‌ها بخواهید که به رنگ برگ‌ها، صدای پرندگان، احساس باد دقت داشته باشند.
• به آن‌ها کمک کنید که یک میان‌دعده را به آرامی بخورند و به طعم، بافت و بوی آن توجه کنند.
• حواس مختلف را تمرین کنید. برای مثال از آن‌ها بخواهید ۵ چیزی که می‌توانند ببینند، ۴ چیزی که می‌توانند لمس کنند، ۳ چیزی که می‌توانند بشنوند، ۲ چیزی که می‌توانند بو کنند و یک چیزی که می‌توانند بچشند را برای شما بیان کنند. 

آگاهی عاطفی را به کودک یاد دهید

برای ذهن آگاهی در کودکان به او یاد دهید تا احساسات خود را بشناسد و بدون قضاوت آن‌ها را بپذیرد. این را می‌توان یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین تمرینات ذهن‌آگاهی دانست. 

• از او بپرسید در حال حاضر چه احساسی دارد. او را تشویق کنید تا احساسات خود را توصیف کرده و درباره آن‌ها صحبت کند.
• وقتی کودک ناراحت است، از او بخواهید چند نفس عمیق بکشد و به بدنش توجه کند. به او بگویید در آن لحظه چه چیزی را تجربه می‌کند؟ آیا قلبش تند می‌زند یا مشتش را گره کرده است؟
• از یک مقیاس شمارشی (برای مثال ۰ تا ۱۰) کمک بگیرید و از کودک بخواهید به شدت احساسات خود را در موقعیت‌های مختلف نمره بدهد. 

قدردانی را به کودک یاد دهید

قدردانی شکلی از ذهن آگاهی است که به کودکان کمک می‌کند تا بر جنبه‌های مثبت و دستاوردهای خود تمرکز داشته باشند. 

• جعبه قدردانی: از کودک بخواهید هر روز یادداشتی بنویسد و بابت چیزی قدردانی کند. سپس یادداشت را در یک جعبه یا شیشه بیندازد. 
• شکرگزاری قبل از خواب: به کودک بگویید هر شب قبل از خواب یک چیز را در ذهن بیاورد که امروز او را خوشحال کرده است. همچنین از او بخواهید یک چیز را بیان کند که برای آن شکرگزار است. 

فعالیت‌های ذهن آگاهی کودک را سرگرم‌کننده کنید

برای اینکه ذهن آگاهی در کودکان را پرورش دهید، می‌توانید از بازی‌ها و سرگرمی‌های مختلف کمک بگیرید. در ادامه به چند مورد اشاره می‌کنیم.
– از کودک بخواهید در حین تمرین‌های کششی و یوگا،نقش حیوانات مختلف را بازی کنید و در عین حال بر تنفس و حرکات کششی تمرکز داشته باشید. 
– صدایی را پخش کرده و به مرور آن را کم کنید. از کودک بخواهید هر وقت آن را نمی‌شنود، دست خود را بلند کند. 

همه چیز را ساده نگه دارید

ذهن آگاهی مهارتی است که در طول زمان شکل می‌گیرد. بنابراین بهتر است با تمرینات کوتاه و ساده شروع کنید و به مرور به سراغ کارهای پیچیده‌تر بروید. برای بچه‌های کوچک‌تر می‌توانید از ۲ تا ۵ دقیقه و برای بچه‌های بزرگ‌تر از ۵ تا ۱۰ دقیقه شروع کنید. سپس به‌مرور آن را به روتین روزمره تبدیل کنید. یادتان باشد که در این مسیر صبور و ثابت‌قدم باشید. 

از متخصص کمک بگیرید

ممکن است تنش‌هایی در زندگی شما وجود داشته باشد که ندانید چه راهکارهایی را برای ذهن آگاهی کودک و کاهش تنش در خانه انجام دهید. در این صورت توصیه می‌کنیم از بهترین روانشناس کودک در تهران کمک بگیرید تا با کمک آن بتوانید شرایط را مدیریت کنید و شناخت بهتری از کودک و وضعیت سلامت روان او به دست آورید. 

سخن پایانی

ذهن آگاهی در کودکان به این معنا است که به آن‌ها ابزاری بدهید تا با مهربانی، آرامش و کنجکاوی دنیای درونی خود را بهتر بشناسند و درک بهتری از احساسات و حواس خود پیدا کنند. یادتان باشد که ذهن آگاهی مهارت مهمی برای مدیریت لحظات دشوار خواهد بود، بنابراین بهتر است در سنین پایین آن را به کودکان آموزش دهیم. آموزش ذهن آگاهی در کودکان به آن‌ها کمک می‌کند تا به طور روزمره آرامش، تمرکز و انعطاف‌پذیری خود را حفظ کنند و وضعیت عاطفی بهتری داشته باشند. کلینیک دکتر ساداتی در کنار شما است تا بتوانید تکنیک‌های مختلف را برای داشتن یک فرزند شاد و سالم یاد بگیرید و آن‌ها را به کار ببندید.