کمال گرایی در کودکان چیست؟ آشنایی با علائم و درمان آن

احتمالا وقتی که به یک کودک کمال گرا فکر می‌کنید، کودکی در ذهن شما می‌آید که فعالیت‌های مختلفی دارد، در چندین کلاس ثبت نام کرده است یا همیشه فعالیت‌های خود را به بهترین شکل انجام می‌دهد. بسیاری از ما می‌دانیم که کمال گرایی یک مشکل است، اما گاهی از کنار آن ساده عبور می‌کنیم و آن را مانند یک مشکل خوب در نظر می‌گیریم. باید بدانید که تاثیرات منفی و مخرب کمال گرایی در کودکان می‌تواند از تصور ما بسیار بیشتر باشد. کمال گرایی می‌تواند روند پیشرفت کودک را کندتر کند و او را در معرض مشکلات دیگر قرار دهد. بیایید درباره این مشکل بیشتر یاد بگیریم تا اگر نشانه‌هایی از آن را در کودک دیدیم بتوانیم اقدام به‌موقعی داشته باشیم.

کمال گرایی در کودکان به چه معنا است؟

ممکن است بپرسید کمال گرایی کودک چیست؟ در قدم اول باید بدانیم که این مشکل دقیقا به چه معنا است. تا حدی خوب است که بچه‌ها انتظارات به‌جایی از خود داشته باشند، زیرا این باعث پیشرفت‌کردن آن‌ها می‌شود و آن‌ها را به سمت یادگیری مهارت‌های بیشتر سوق می‌دهد. 

مشکل از آنجایی شروع می‌شود که بچه‌ها انتظار دارند همه‌چیز عالی باشد. کودکان کمال گرا برای خودشان اهداف غیرواقعی تعیین می‌کنند و با توجه به این اهداف، فشار زیادی به خودشان وارد می‌کنند تا به اهداف خود برسند. این فشار به مرور ممکن است باعث ایجاد اضطراب و افسردگی شود، بنابراین بهتر است قبل از ایجاد مشکلات بزرگ‌تر، با یک روانشناس کودک مشورت کنید.

کمال گرایی در کودکان باعث می‌شود که آن‌ها تفکر صفر و یک داشته باشند. وقتی کمی از اهداف مورد انتظار خود دور شوند، احساس شکست، ناامیدی و سرزنش می‌کنند. از طرفی اگر به موفقیت دست پیدا کنند، معمولا آن را یک شانس یا اتفاق در نظر می‌گیرند. آن‌ها با وجود کسب موفقیت باز هم نگران هستند که نتوانند این نتیجه را دوباره کسب کنند یا سطح موفقیت خود را حفظ کنند.  

چرا کمال گرایی کودک یک مشکل است؟

گاهی اوقات فکر می‌کنیم که کمال گرایی بچه ها را به سمت موفقیت بیشتر سوق می‌دهد و باعث می‌شود آن‌ها خود را به چالش بکشند. اما باید بدانید که تاثیر کمال گرایی در کودکان این‌طور نیست. بچه های کمال گرا ترس زیادی از شکست دارند و این ترس افراطی فعالیت‌های آن‌ها را محدود می‌کند و باعث می‌شود که کودک هیچ‌وقت از نقطه امن خود خارج نشود.

کودکان کمال گرا ممکن است از برنامه‌ها و چالش‌های جدید دوری کنند، زیرا ترس از اشتباه و شکست همیشه در آن‌ها وجود دارد. این مشکل به مرور زمان می‌تواند رشد کودک را محدود کند و فرصت‌های یادگیری را از او بگیرد. بنابراین کودک دور خود یک حاشیه امن می‌سازد و فرصت یاد گرفتن، اشتباه‌کردن و رشد را به خود نمی‌دهد.

این مطلب هم برای شما مفید است: انواع اختلال در کودکان

آشنایی با علائم کمال گرایی در کودکان

اگر نگران این هستید که فرزندتان دچار کمال گرایی شود، بهتر است علائم آن را بشناسید. در این صورت می‌توانید از پیشرفت این مشکل جلوگیری کنید. یادتان باشد که کمال گرایی یک ویژگی شخصیتی است و مشکل سلامت روان نیست، اما ممکن است افراط در این مشکل باعث بروز اختلال‌های روحی و روانی شود. در ادامه مهم‌ترین علائم کودکان کمالگرا را مرور می‌کنیم.

•  کودک از خودش یا دیگران انتظارات غیر واقعی دارد و استانداردهای بالا و سختی را در نظر می‌گیرد.
• فرزند شما هنگام انجام تکالیف و کارهای خود از اشتباهاتش ناامید می‌شود و ممکن است کل کار را رها کند.
• ممکن است کودک به دلیل ترس از دشواری یک کار یا شکست در آن، از آن کار اجتناب کند یا آن را به تعویق اندازد.
• نگرانی و ترس بیش‌ازحد از شکست در کودک وجود دارد.
• کودک به دلیل اضطراب و نگرانی برای انجام درست کارها، زمانی طولانی را صرف انجام کارها می‌کند.
• معمولا کودک عزت نفس پایینی دارد، درباره خودش همیشه به‌طور منفی صحبت می‌کند و همیشه خود را سرزنش می‌کند.
• اگر کسی از کودک انتقاد کند یا او حس کند که کارش به حد کافی خوب نیست، دچار فروپاشی و ناراحتی بسیار می‌شود.

درمان کمال گرایی کودکان چیست؟

بسیاری از والدین ممکن است از کنار کمال گرایی کودک بی‌توجه عبور کنند. اما باید بدانید که کمال‌گرایی می‌تواند به اضطراب یا حتی افسردگی تبدیل شود. همچنین این مشکل می‌تواند نشانه‌ای از اختلال‌هایی مانند اختلال وسواس یا OCD باشد. کودک کمال گرا ممکن است احساس تنهایی و ناتوانی کند.

اگر علائم کمال گرایی در کودک را مشاهده کردید، بهتر است از مشاور روانشناسی کودک کمک بگیرید تا فرزندتان بتواند به روش متعادل‌تری کارهایش را برنامه‌ریزی کند و انتظارات را از خودش پایین بیاورد. رویکردهای درمانی مانند درمان شناختی رفتاری می‌تواند به بچه های کمال گرا بسیار کمک کند تا افکار متعادلی داشته باشند و به‌طور غیرواقعی به شکست فکر نکنند. با گذشت زمان کودک می‌تواند یاد بگیرد که انعطاف‌پذیرتر باشد، اشتباهاتش را بپذیرد و از آن‌ها یاد بگیرد. درمان کمال گرایی کودک با کمک مشاور ماهر می‌تواند به بچه‌ها اطمینان دهد که در این مسیر تنها نیستند و حمایت خانواده، روانشناس و مربی خود را دارند. 

با کودکان کمال گرا چگونه برخورد کنیم؟

فراموش نکنید که والدین نقش مهمی بر طرز تفکر کودک و احساسات او دارند. بنابراین اگر کودک شما علائم کمال گرایی دارد، با انجام بعضی از کارها می‌توانید به او کمک کنید تا احساس بهتری نسبت به خودش و کارهایش داشته باشد. یادتان باشد که شما باید ذهنیت رشد را در فرزندتان به وجود آورید، به‌جای اینکه همیشه روی نتیجه نهایی تمرکز داشته باشید.

• روی فرآیند کارهای کودک و مسیر او بیشتر از نتیجه متمرکز شوید. به او بگویید که تلاش‌هایش فارغ از هر نتیجه‌ای ارزشمند هستند. حتی اگر نتیجه نهایی کامل و عالی نباشد، به کودک بفهمانید که کارهای او در این مسیر ارزش دارد.
• به‌دلیل اشتباه‌کردن، کودک را سرزنش نکنید. شما باید به او یاد بدهید که شکست‌ها بخشی از مسیر زندگی و رشد هستند. همیشه همه‌چیز عالی و بی‌نقص پیش نمی‌رود و اشتباه‌کردن باعث می‌شود ما از آن‌ها یاد بگیریم و در مراحل بعدی بهتر عمل کنیم. 
• برای فرزند خود الگوی مناسبی باشید. کمال گرایی در کودکان ممکن است به دلیل نوع تربیت یا ژنتیک باشد. بچه‌ها والدین خود را از نزدیک می‌بینند و رفتار آن‌ها تاثیر بسیاری روی کودک می‌گذارد. بنابراین باید دقت کنید که در مقابل مشکلات، چالش‌ها و مسیرهای جدید چگونه رفتار می‌کنید. کودک باید بداند که حتی بزرگ‌ترها هم ممکن است شکست بخورند یا اشتباه کنند. این کار باعث می‌شود که کودک انتظارات غیر واقعی از خودش نداشته باشد.

اگر می‌خواهید کودکی سالم و شاد داشته باشید، با نکات مهم برای تربیت فرزند هم آشنا شوید.

سخن پایانی

کودک در مسیر رشد خود همواره با چالش‌های مختلفی روبه‌رو می‌شود که آن‌ها را با کمک والدین، جامعه و آموزش صحیح پشت سر می‌گذارد. اما بعضی از مواقع کودک ممکن است انتظارات بسیار زیادی از خودش داشته باشد و از شکست بترسد. در این صورت می‌گوییم کودک کمال گرایی مفرط دارد و بهتر است به علائم رفتاری و طرز فکر او توجه کنید و از روانشناس باتجربه کودکان کمک بگیرید. یادتان باشد که کمال گرایی در کودکان می‌تواند منجر به افسردگی و اضطراب شود. در این مطلب سعی کردیم درباره کمال گرایی کودک و علائم آن صحبت کنیم. اگر در این باره سوالی دارید، آن را با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول