همه چیز درباره کودکان سخت و راه های برخورد با آن‌ها 

فرزندپروری یکی از مهم‌ترین چالش‌ها برای والدین است که مسئولیت سنگینی بر دوش آن‌ها می‌گذارد و به انرژی، صبر و مهارت‌های مختلفی نیاز دارد. یکی از جنبه‌های پیچیده تربیت و پرورش کودک، مدیریت رفتارهای دشوار و برخورد با کودکان بدقلق است که بیش از هر جنبه دیگری به درک کودک و یادگیری مهارت‌های تربیتی نیاز دارد. کودکان سخت می‌توانند فرایند رشد و تربیت چالش‌برانگیزی داشته باشند و رفتار با این کودکان معمولا سخت‌تر از کودکان معمولی است. به همین دلیل یافتن راه رفتار با کودک سخت به والدین کمک می‌کند تا بتوانند با درک بهتر رفتارهای کودک خود، این چالش‌ها را از سر راه بردارند. در این مطلب درباره کودکان سخت و بدقلق صحبت می‌کنیم و راه‌های ر فتار با آن‌ها را ارائه می‌دهیم. با ما همراه باشید. 

کودک سخت به چه معنی است؟

کودک دشوار در روانشناسی معمولا به بچه‌هایی گفته می‌شود که در طول دوره رشد خود رفتارهای چالش‌برانگیزی دارند که مدیریت این رفتارها در بسیاری از موارد برای والدین و مربیان دشوار است. کودکان سخت یا دشوار می‌توانند طیف وسیعی از رفتارها را از عصبانیت و پرخاشگری تا نوسانات خلقی مکرر از خود نشان دهند. این کودکان معمولا در خودکنترلی و مدیریت احساسات و رفتارهای خود با مشکل روبه‌رو هستند و معمولا در بسیاری از موقعیت‌ها واکنش‌های شدیدی از خود نشان می‌دهند. آن‌ها دیرتر از سایر کودکان با تغییرات سازگار می‌شوند.

باید گفت که اصطلاح «کودک سخت» به معنای قضاوت منفی برای این بچه‌ها نیست. بلکه به این معنی است که تربیت کردن، پرورش و رفتار با این کودکان به استراتژی‌های خاصی نیاز دارد و فرایند رشد و تربیت آن‌ها ممکن است با کودکان دیگر متفاوت باشد. بنابراین والدین باید ریشه‌های این رفتارهای کودک را پیدا کرده و آن‌ها را درک کنند. با این کار می‌توانند راهکارهای مناسب برای فرزندپروری کودکان سخت را یاد بگیرند و چالش‌ها را کاهش دهند. 

کودکان سخت چه ویژگی‌هایی دارند؟

حالا که با مفهوم کودک سخت آشنا شدید، بهتر است در قدم دوم ویژگی های بچه های سخت را بشناسید تا بتوانید بر اساس نوع ویژگی‌ها رفتار خود را تنظیم کرده یا از روانشناس کودک و نوجوان کمک بگیرید. 

• احساسات شدید: کودکان دشوار معمولا نسبت به سایر بچه‌ها واکنش‌های عاطفی قوی‌تری دارند و مدیریت احساسات و بازیابی آرامش نسبت به دیگران برایشان سخت‌تر است.
• حساسیت بالا: این کودکان به‌راحتی با موقعیت‌های عاطفی و ورودی‌های حسی مختلف تحت تاثیر قرار می‌گیرند و واکنش‌های شدید نشان می‌دهند.
• نوسان خلق و خو: یکی دیگر از ویژگی‌های کودکان سخت این است که معمولا از نوسان مکرر خلق و خوی خود رنج می‌برند و رفتارهای تکانشی دارند. 
• لجبازی: یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های کودک سخت لجبازی است. این کودکان در بسیاری از موقعیت‌ها از عوض‌کردن لباس تا غذا خوردن، نوشتن تکالیف و جمع‌کردن وسایل لجبازی می‌کنند و به همین دلیل تنش را در خانه افزایش می‌دهند. این کودکان می‌خواهند همه چیز همیشه بر وفق مرادشان و مطابق با میل آن‌ها باشد. 
• سازگاری کم: بچه های سخت معمولا در سازگاری با تغییرات محیط یا تغییر در روتین روزمره خود دچار مشکل هستند. 
• حواس پرتی: در برخی از موارد مشاهده می‌شود که کودکان دشوار به‌راحتی تمرکز خود را از دست می‌دهند و حواسشان منحرف می‌شود. 
• تمایل به عادت‌های نامناسب: بسیاری از این کودکان زمینه ایجاد عادات نامناسب غذایی و الگوی خواب نامنظم را دارند.
• عصبانیت و پرخاشگری شدید: یکی دیگر از نشانه های کودکان سخت این است که آن‌ها تمایل زیادی به پرخاشگری دارند و با هر چیز کوچکی ممکن است عصبانی شوند و رفتارهای پرخاشگرانه داشته باشند.
• سرپیچی: از دیگر علائم کودک سخت این است که بسیاری از آن‌ها در برابر دستورات، چارچوب‌ها، دستورالعمل‌ها و قوانین مقاومت می‌کنند و در بسیاری از موارد تمایل زیادی به شکستن قوانین و عمل کردن سرخود دارند. 

چرا برخی از کودکان دشوار هستند؟

ممکن است برایتان سوال باشد چرا بعضی از کودکان رفتارهایی دارند که فرزندپروری را برای والدین دشوار می‌کند؟ به گفته روانشناس کودک ریشه‌های مختلفی می‌تواند در ایجاد این رفتارها موثر باشد. همچنین ممکن است ترکیبی از ویژگی‌ها باعث ایجاد این چالش‌ها شود که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

• بیولوژی کودک: برخی از کودکان به دلایل بیولوژیکی و نوع عملکرد مغز ممکن است ویژگی‌های شخصیتی خاصی داشته و نسبت به سایر کودکان حساسیت بالایی داشته باشند. به همین دلیل این بچه‌ها مستعد رفتارهای چالش‌برانگیز هستند که تربیت آن‌ها را دشوار می‌کند.
• فرایند رشد: کودکی و نوجوانی از مراحل رشد مختلفی تشکیل شده است. در این مسیر ممکن است کودک به دلایل رشدی و مواجه‌شدن با تغییرات رشدی جدید، رفتارهای خاصی را انجام دهد و به‌سختی احساسات خود را مدیریت کند. 
• عوامل محیطی: محیط هم می‌تواند تاثیر چشمگیری روی خلق‌وخو و رفتارهای کودک داشته باشد. محیط‌های پر از استرس، مستبد بودن والدین، تنش‌های بسیار در خانه، نبود محیط حمایتگر در خانه و مدرسه، تجربه‌های دشوار، همگی می‌توانند تاثیر بسیاری روی احساسات و رفتارهای کودک داشته باشند و ویژگی‌هایی مانند لجبازی و پرخاشگری را تشدید کنند. 
• نیازهای عاطفی: بسیاری از کودکان در بیان احساسات و عواطف خود با مشکل روبه‌رو هستند. همچنین برخی از کودکان نیازهای عاطفی برآورده‌نشده‌ای دارند. چالش‌های عاطفی می‌تواند منجر به رفتارهای چالش‌برانگیز شود.
• اختلالات روانی و رفتاری: برخی از کودکان سخت ممکن است با اختلالاتی روبه‌رو باشند که به پرخاشگری، عصبانیت یا انجام رفتارهای تکانشی دامن بزند. اختلالاتی مانند ADHD، اوتیسم، اضطراب و استرس، افسردگی و نافرمانی مقابله‌ای باعث ایجاد رفتارهای نامناسب و نوسان در خلق و خوی کودک می‌شود.
• مشاهده بزرگسالان: شاید به این نکته دقت نکنید،اما کودکان از اطرافیان خود الگوبرداری می‌کنند. بنابراین با مشاهده رفتارهای تکانشی، پرخاشگری و عصبانیت مکرر والدین، کودک هم این رفتارها را می‌آموزد و آن‌ها را تقلید می‌کند.

این مطلب را از دست ندهید: دلایل بدرفتاری کودکان

راه های برخورد با کودکان سخت

حالا که با ویژگی‌ها و نشانه‌های کودکان سخت آشنا شدید، حتما به دنبال راهکارهایی برای بهبود آن‌ها می‌گردید. باید گفت که انتخاب راهکار مناسب می‌تواند با توجه به سن، ویژگی‌ها، شخصیت و نوع تربیت کودک متفاوت باشد. بنابراین برای یافتن روش‌ های رفتار با کودکان سخت می‌توانید با فوق تخصص روانشناس کودک در تهران یا شهر خود مشورت کنید. 

آرامش خود را حفظ کنید

این جمله ممکن است کلیشه‌ای به نظر برسد، اما باید برای حفظ آرامش خود تمرین کنید. این کار به کاهش تنش‌ها بین شما و کودک کمک می‌کند و به شما فرصت می‌دهد تا شرایط را بهتر مدیریت کنید.

مرزهای روشنی تعیین کنید

هرچقدر هم که کودک قوانین را می‌شکند، باز هم توصیه می‌کنیم قوانین  و مرزهای روشنی را ایجاد کنید و برای شکستن‌ آن‌ها پیامدهای متناسب در نظر بگیرید. 

رفتار مثبت را تقویت کنید

یکی از بهترین راهکارها برای رفتار با بچه های سخت این است که رفتارهای مثبت و مناسب آن‌ها را تشویق و تحسین کنید. گاهی متناسب با این رفتارها به کودک پاداش دهید تا او را به انجام بیشتر رفتارهای مثبت ترغیب کنید. 

این مطلب را هم بخوانید: نحوه برخورد با کودک پرخاشگر

ارتباط با کودک را تقویت کنید

همان‌طور که اشاره شد، بسیاری از کودکان به دلیل فقدان مهارت در بیان احساسات و نیازها، رفتارهای چالش‌برانگیز انجام می‌دهند. بنابراین توصیه می‌کنیم روابط خود را با کودک بهبود دهید. فضایی حمایتگر در خانه ایجاد کنید و به‌طور فعالانه به صحبت‌های کودک گوش دهید. سعی کنید نیازها و احساسات کودک را درک کنید و همراه و همدل او باشید تا احتمال بروز رفتارهای پرخاشگرانه را کاهش دهید.

مدیریت احساسات را آموزش دهید

کودکان در فرایند رشد خود درک درستی از احساسات و عواطف خود ندارند. بنابراین شما باید این احساسات را برای آن‌ها توضیح دهید. به آن‌ها بگویید که همه احساسات باید درک و پذیرفته شوند. سعی نکنید احساسات کودک را سرکوب کنید. این کار به او کمک می‌کند تا درک بهتری از خود داشته باشد. همچنین می‌توانید از تکنیک‌های ساده و قابل اجرا برای مدیریت احساسات و کنترل عواطف استفاده کنید و این راهکارها را همراه با کودک تمرین کنید. 

از روانشناس کودک کمک بگیرید

یکی از مهم‌ترین راهکارها برای بهبود کودکان سخت این است که از روانشناس کودک کمک بگیرید. روانشناس کودکان به شما کمک می‌کند تا بهتر و دقیق‌تر ریشه رفتارهای چالش‌برانگیز کودک را پیدا کنید. بنابراین با توجه به دلایل پرخاشگری‌ها و عصبانیت کودک می‌توانید راهکار مناسب را هم پیدا کنید. همچنین روانشناس کودک می‌تواند مهارت‌ها و سبک‌های مناسب فرزندپروری را به شما آموزش دهد تا بتوانید مسیر تربیت کودک را به‌درستی پیش ببرید. از طرفی در صورت وجود اختلال رفتاری یا روانی در کودک، متخصص می‌تواند با دقت آن را تشخیص داده و درمان کند.

سخن پایانی

برخی از کودکان با انجام رفتارهای چالش‌برانگیز ممکن است تربیت و فرزندپروری را برای والدین خود دشوار کنند. به همین دلیل والدین باید آشنایی بیشتری با این رفتارها و دلایل و ریشه‌های آن داشته باشند. در این مطلب سعی کردیم درباره کودکان سخت صحبت کنیم و ویژگی‌های این کودکان و دلایل رفتارهای دشوار آن‌ها را ارائه دهیم. همچنین راهکارهایی برای بهبود این رفتارها بیان کردیم. کلینیک دکتر ساداتی با بهره‌گیری از متخصصین خبره و حرفه‌ای در کنار شما است تا کیفیت زندگی شما و فرزندتان را ارتقا دهد.