زودرنجی در کودکان؛ راه های برخورد با کودک زودرنج و حساس

کودکان در فرایند رشد خود ممکن است احساسات و عواطف مختلفی را تجربه کنند. رنجش از اطرافیان می‌تواند یک حالت عاطفی رایج در بین بچه‌ها باشد، اما اگر زودرنجی کودک به طور مداوم و مکرر اتفاق بیفتد، ممکن است نشان‌دهنده مشکلی اساسی در سلامت روان کودک باشد. بنابراین والدین باید به رفتارهای کودک توجه کنند و زودرنجی را در آن‌ها تشخیص دهند. این کار به والدین کمک می‌کند تا برای بهبود و درمان فرزند خود زودتر اقدام کنند. در این مطلب می‌خواهیم درباره زودرنجی در کودکان صحبت کنیم و راهکارهایی را برای رفتار با کودک زودرنج و حساس بیان کنیم. پس تا پایان با ما همراه باشید. 

زودرنجی کودک به چه معنی است؟

در قدم اول بهتر است تعریف واضح و مشخصی از زودرنجی در کودک داشته باشیم. از نظر بهترین روانشناس کودک تحریک پذیری یا زودرنجی در کودک معمولا با احساس ناامیدی، عصبانیت، ناراحتی و غمگین‌شدن خود را نشان می‌دهد. بسیاری از کودکان ممکن است در برخی از مراحل رشد، موقعیت‌های استرس‌زا یا تغییرات اساسی در زندگی زودرنج شوند. اما اگر این مسئله به طور مداوم در کودک دیده می‌شود، نشان‌دهنده مسئله‌ای عمیق‌تر است.

زودرنجی در کودکان منجر به طغیان‌های عاطفی می‌شود و کودک ممکن است عصبانیت خود را بروز دهد یا از مسائل جزئی ناامید شود. برخی از کودکان زودرنج نوسانات خلقی زیادی دارند و ممکن است به سرعت چیزی آن‌ها را ناراحت کند. استرس‌های شدید، خستگی، فشار روانی، اختلالات و مشکلات روانی و عاطفی از جمله مواردی است که می‌تواند زودرنجی کودک را تحریک کند. بنابراین بهتر است والدین درک بهتری از رفتارها و افکار کودک زودرنج داشته باشند. 

علائم زودرنجی در کودکان

زودرنجی در کودک به شکل‌های مختلفی بروز می‌کند و از کودکی به کودک دیگر متفاوت است. شناخت علائم مختلف این مشکل می‌تواند به والدین کمک کند تا درک بهتری از رفتارهای فرزند خود داشته باشند. برخی از علائم زودرنجی در کودک شامل موارد زیر است:

• نوسانات خلقی: کودک به سرعت از چیزی رنجیده‌خاطر می‌شود. این کودکان از چیزهای جزئی ناامید، عصبانی یا ناراحت می‌شوند.
• طغیان‌های عاطفی: کودکان زودرنج معمولا رفتارهایی مانند گریه، عصبانیت یا پرخاشگری دارند که با آن موقعیت متناسب نیست.
• ناراحتی از مسائل جزئی: کودک به دلیل چالش‌ها یا مشکلات جزئی ناراحت و عصبانی می‌شود.
• انزوا و فاصله گرفتن از دیگران: کودکان زودرنج معمولا در تعامل با دیگران دچار مشکل می‌شوند و به همین دلیل از دیگران فاصله می‌گیرند. 
• افزایش حساسیت: این کودکان ممکن است نسبت به محرک‌های حسی مانند صداهای بلند یا نور زیاد واکنش شدید نشان دهند.
• رفتارهای پرخاشگرانه: برخی از کودکان زودرنج به دلیل احساس ناتوانی از مدیریت احساسات، پرخاشگر می‌شوند یا سرکشی و نافرمانی می‌کنند.

این مطلب را هم بخوانید: نحوه برخورد با کودک پرخاشگر

دلایل زودرنجی در کودک

حالا که با نشانه های کودک زودرنج آشنا شدید، حتما برایتان سوال است که چرا کودکان زودرنج می‌شود و چه مواردی در ایجاد این مشکل نقش دارد. از نظر روانشناس کودک زودرنجی می‌تواند از ترکیبی از عوامل مختلف ایجاد شود و از کودکی به کودک دیگر متفاوت است.

• تغییرات رشدی در کودکان مانند تغییرات فیزیکی و عاطفی ممکن است باعث ایجاد ناامیدی، افزایش رنجش و تحریک‌پذیری کودک شود. این موارد در شروع مدرسه و آغاز بلوغ بسیار شایع است.
• خستگی زیاد، الگوی خواب نامناسب و استراحت ناکافی می‌تواند به طور قابل توجهی بر خلق و خو و مدیریت عواطف کودک تاثیرگذار باشد. 
• گرسنگی، تغذیه ناکافی، حذف وعده‌های فذایی و کاهش قند خون نیز می‌تواند نوسانات خلقی و زودرنجی کودک را تشدید کند. 
• بسیاری از بچه‌ها به دلیل تغییرات شدید در خانواده مانند جدایی والدین، مهاجرت و جابه‌جایی و فشارهای تحصیلی استرس شدید را تجربه کنند که باعث تاثیر روی خلق و خوی آن‌ها می‌شود. 
• برخی از کودکان ممکن است به صورت ژنتیکی حساسیت بیشتری داشته باشند و محرک‌های حسی آن‌ها را آزار دهد. کودکانی مبتلا به اختلال اوتیسم نیز با این مشکل روبه‌رو هستند. 
• برخی از کودکان در مدیریت احساسات و عواطف خود ناتوان هستند و به همین دلیل با مشکل مواجه می‌شوند. این کودکان به دلیل مسائل جزئی ممکن است احساس رنجش خاطر، ناراحتی و ناامیدی کنند. 
• برخی از مشکلات اجتماعی مانند قلدری، آزار و خشونت، اضطراب اجتماعی و فشار همسالان می‌تواند احساس زودرنجی، تحریک‌پذیری و ناامیدی را در کودک تشدید کند. 
• اختلالات سلامت روان در برخی از کودکان می‌تواند تحریک‌پذیری و زودرنجی آن‌ها را تشدید کند. اضطراب مزمن و افسردگی از جمله این موارد هستند.
• بعضی از کودکان از سنین پایین مهارت‌های مقابله‌ای برای مدیریت احساسات و عواطف خود را یاد نگرفته‌اند و به همین دلیل زودرنجی زیادی را تجربه می‌کنند. 

راه های درمان کودک زودرنج و حساس

خوشبختانه زودرنجی در کلینیک روانشناسی کودک و نوجوان قابل درمان و بهبود است و کودک می‌تواند با روش‌های درمانی مختلف زیر نظر متخصص عواطف خود را مدیریت کند.

درمان شناختی رفتاری برای زودرنجی

این روش درمانی یکی از روش‌های رایج و محبوب برای درمان مشکلات رفتاری است که به کودکان کمک می‌کند الگوهای تفکر منفی را درک و شناسایی کنند. سپس با کمک درمانگر کودک می‌تواند الگوهای رفتاری و تفکر سالم و مثبت را به مرور جایگزین کند. 

بازی درمانی برای کاهش زودرنجی

بازی‌ها نقش بسیار پررنگی در سلامت روان کودک ایفا می‌کنند. با کمک بازی درمانی در کودکان، درمانگر می‌تواند به کودک کمک کند تا احساسات خود را بیان کند. بازی درمانی به کودک کمک کی‌کند تا مدیریت عواطف خود را یاد بگیرد و بهتر احساسات خود را بروز دهد. 

خانواده درمانی

این روش به کودک و اعضای خانواده، به‌خصوص والدین کمک می‌کند که ارتباطات خود را بهتر کنند و درک بهتر و عمیق‌تری از یکدیگر داشته باشند. با این روش والدین دلایل و ریشه‌های زودرنجی کودک را بهتر درک کرده و برای بهبود آن تلاش می‌کنند. 

دارو درمانی برای کودک زودرنج

اگر زودرنجی کودک با اختلالات سلامت روان دیگری مانند اضطراب، ADHD یا افسردگی همراه باشد، ممکن است روانپزشک برای کاهش شدت علائم و مدیریت آن‌ها دارو تجویز کند. 

راه های برخورد با کودک زودرنج برای والدین

علاوه بر روش‌های درمان حرفه‌ای برای کودکان زودرنج، راهکارهایی وجود دارد که با کمک آن‌ها والدین می‌توانند به کاهش تنش‌ها کمک کرده و راه بهبود کودک را هموارتر کنند.

• یک روتین ثابت برنامه‌ریزی کنید. برنامه‌های روزانه ثابت باعث می‌شوند که فضا برای کودک قابل پیش‌بینی باشد و حس امنیت و راحتی را برای او ایجاد کند.

• با کودک گفت‌وگو کنید. به طور روزمره زمانی را برای صحبت با کودک در نظر بگیرید. از او بخواهید احساسات خود را بیان کند. آن‌ها را تصدیق و تایید کنید و شنونده‌ای فعال باشید  تا بفهمید چه مواردی کودک شما را می‌رنجاند.

• مهارت‌های مقابله‌ای را به کودک خود بیاموزید. تلاش کنید که هوش هیجانی کودک را تقویت کنید تا بتواند عواطف و احساسات خود را بهتر مدیریت کند.

• با کمک داستان‌ها و بازی‌ها به کودک یاد دهید که ناامیدی‌ها و رنجش‌های خود را مدیریت کند با احساسات پیچیده و دشوار کنار بیاید.

• فعالیت‌های متنوع و سبک زندگی سالم را در خانه ترویج دهید تا کودک بتواند خواب کافی داشته باشد و از مواد مغذی استفاده کند. 

• اگر می‌بینید کودک رفتار مثبتی انجام می‌دهد و در مسیر بهبود خود قدم برمی‌دارد او را تشویق و تحسین کنید و دستاوردهایش را جشن بگیرید تا انگیزه ادامه‌دادن را به دست آورد. 
• محرک‌ها و محیط‌هایی که باعث ایجاد زودرنجی در کودک می‌شوند را شناسایی کنید و به او برای یادگیری راهکارهای مقابله با این محرک‌ها کمک کنید.

• به کودک کمک کنید تا ذهن‌آگاهی را یاد بگیرد تا بتواند درک بهتری از احساسات و عواطف خود داشته باشد و بهتر آن‌ها را مدیریت کند. 

این مطلب را هم از دست ندهید: نحوه برخورد با کودک پرخاشگر

سخن پایانی

زودرنجی در کودکان می‌تواند بخشی طبیعی از مسیر رشد کودک باشد، اما در صورتی که بیش‌ازحد اتفاق بیفتد باید نگران شد و به دنبال دلیل آن گشت. درک دلایل و ریشه‌های زودرنجی مهم‌ترین قدم در بهبود این مشکل در بچه‌ها است که والدین برای تشخیص دقیق آن بهتر است از بهترین روانشناس کودک در تهران یا شهر خود کمک بگیرند. در این مطلب سعی کردیم درباره زودرنجی در کودکان صحبت کنیم و دلایل و راهکارهایی برای برخورد با کودک زودرنج را ارائه دهیم. کلینیک دکتر ساداتی در کنار شما است تا بتوانید کیفیت زندگی کودک و خانواده خود را بهبود دهید.